Bekende Nederlanders laten de kiezer koud

Redactie: Nicole Besselink, Wilfried van der Bles, Bart Zuidervaart

Politieke partijen hebben er een handje van bekende Nederlanders op de kandidatenlijst te plaatsen, of het nu gaat om gemeenteraads-, provinciale of Tweede Kamerverkiezingen. De meest recente voorbeelden: Bram Moszcowicz, de gevallen advocaat die zijn beroep niet meer mag uitoefenen wegens gesjoemel met geld, en Dirk Scheringa, voormalig eigenaar van een inmiddels failliete bank die vele klanten opzadelde met ondeugdelijke leningen. Al hangt er een stevig riekend luchtje om hen heen, het zijn grote namen waarmee respectievelijk VoorNederland (in de Tweede Kamer nu nog de Groep Bontes/van Klaveren) en de Ondernemerspartij van voormalig PVV-Kamerlid Hero Brinkman denken te kunnen scoren.

Moszkowicz en Scheringa zullen aan de top van de kandidatenlijsten worden geplaatst, als lijsttrekker (Moszkowicz) of op z'n minst als nummer twee (Scheringa). Het is nadrukkelijk de bedoeling dat ze ook in de Tweede Kamer gaan zetelen als ze worden verkozen. Meestal is dat juist níet de bedoeling als politieke partijen bekende Nederlanders voor hun karretje spannen; die bungelen dan als lijstduwers onderaan. Partijen willen met die grote namen goede sier maken bij de kiezers. Maar of die bekende namen veel stemmen opleveren? Meestal niet.

Bekende schrijvers

Een partij die grossiert in bekende Nederlanders is de Partij voor de Dieren. Bij de Europese verkiezingen vorig jaar pronkte die met een aantal bekende schrijvers. Maar veel voorkeurstemmen kregen die niet: Maarten Biesheuvel 236, Jan Siebelink 549, A.F.Th. van der Heijden 157. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2006 scoorde FNV-voorzitter Lodewijk de Waal als lijstduwer van de PvdA 755 stemmen. Cabaretier Vincent Bijlo haalde voor GroenLinks 1222 stemmen binnen.

Dat schiet niet echt op.

Bekende Nederlanders zijn niet voor niets bekende Nederlanders. Ze hebben al carrière gemaakt. Dat brengt risico's met zich mee. Het zijn doorgaans grote ego's die niet terugdeinzen voor gepeperde uitspraken. Maarten 't Hart, in 2006 op de lijst van de Partij voor de Dieren, zorgde voor opschudding door de zevendedagsadventisten een 'religieuze sekte' te noemen. Laat dat nou de kerk zijn waarvan fractieleider Marianne Thieme belijdend lid is.

De priester Huub Oosterhuis, lijstduwer van de SP, vergeleek in 2006 de werkwijze van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) met die van de 'collaborerende politie in de Tweede Wereldoorlog'. De IND deed daarvan aangifte (waarvan nooit meer iets is vernomen), maar SP-leider Jan Marijnissen zat er niet mee; hij had de vergelijking zelf ook al eens gemaakt. Overigens kreeg Oosterhuis bijna 10.000 voorkeurstemmen. Het leverde hem geen Kamerzetel op, maar toch.

Pia Dijkstra

Er zijn ook voorbeelden van bekende Nederlanders die op een kandidatenlijst terechtkomen en wél met voorkeurstemmen worden verkozen. Dat lukte bijvoorbeeld D66-Kamerlid Pia Dijkstra. De voormalige tv-presentatrice stond in 2010 op nummer dertien. Haar partij haalde tien zetels. Dijkstra kreeg 15.507 voorkeurstemmen. Met elf stemmen boven de kiesdrempel was dat net voldoende voor een Kamerzetel.

Legendarisch is het aantal voorkeurstemmen in 1986 op Wim Kok. De oud-FNV-voorzitter stond op de PvdA-lijst op de tweede plaats achter partijleider Joop den Uyl. Kok noemde zich toen curieus genoeg lijstduwer. Achteraf gezien is stemmenkanon een betere benaming. Kok kreeg 570.000 voorkeurstemmen. Daar kon Lodewijk de Waal jaren later nog een puntje aan zuigen.

In 2002 meeste voorkeurstemmen (na de lijsttrekkers)

1.Jetta Klijnsma (PvdA) 192.190 stemmen

2.Mona Keijzer (CDA) 127.446 stemmen

3.Edith Schippers (VVD) 123.889 stemmen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden