Bekeerlinge ontvluchtte Egypte om mishandelingen door familie

BODEGRAVEN - Voor Phoebe Zaky heeft de islam afgedaan. “Hij geeft geen adequaat antwoord op de vragen waarmee de moderne samenleving worstelt.” Brute reacties van de kant van haar Egyptische moslimfamilie op haar interesse voor en latere overgang tot het christendom hebben elke nuancering gedood. “De islam is een kankergezwel dat de Arabische samenleving aanvreet en het immuniteitsstelsel van de westerse democratieën ondermijnt.”

Phoebe (“voor mijn doop had ik een Arabische naam”) kreeg sinds haar vlucht uit Egypte (1987) asiel in Nederland en woont thans met man, eveneens een gevluchte Egyptische christen, en drie kinderen in een kleurrijk ingerichte doorzonwoning in Bodegraven. Terugkeer lijkt uitgesloten. “Een neef heeft gezworen me direct te zullen doden, mocht ik ooit nog een voet op vaderlandse bodem zetten.” Dat ze niet op de foto wil heeft volgens haar niets met angst te maken, maar met het feit dat “ik geen reclame voor mezelf wens te maken. Dat is strijdig met mijn cultuur.”

Opvallend in het relaas van Phoebe is het feit dat ze niet komt uit een fundamentalistisch plattelandsmilieu, maar opgroeide in een gegoede familie van intellectuelen waar het genieten van de westerse welvaart bepaald niet verboden was. “Mijn vader, een hoge ambtenaar bij de Egyptische diplomatieke dienst, stond mijn moeder alle vrijheden toe. Zo mocht ze, toen hij bij de ambassade in Moskou was gestationeerd, met een vriendin shoppen in West-Duitsland. Hij boekte zelf de reis.”

Misvormd

Toen haar vader onverwachts in Tripoli overleed was Phoebe veertien. Terugblikkend herinnert ze zich: “Hij was een zachtaardige, beschaafde man die openstond voor moderne ideeën. Behalve voor kritische vragen over de islam, dan klapte hij dicht als een oester. Het leek alsof er een gordijn werd dichtgeschoven. De islam had hem in zijn greep, misvormde z'n gezichtsveld, z'n denkvermogen.”

De islam had Phoebe van jongsaf aan niet veel te zeggen. “Hij bezorgde me alleen een zinloos schuldcomplex.” Op haar zeventiende begon ze religieus om zich heen te kijken en kreeg ze belangstelling voor het christendom. De symboliek sprak haar aan. Phoebe bezocht diverse kerkdiensten, van de koptische kerk maar ook van evangelische gemeenten. Eerst alleen uit nieuwsgierigheid, later uit overtuiging. Een koptische priester gaf haar een bijbel mee naar huis en daarin vond ze wat ze zocht. “Er zat veel meer samenhang en diepgang in dan in de Koran.”

Al gauw nam ze stiekem deel aan christelijke gebedsgroepen.

Toch trad Phoebe niet toe tot het christendom. “Ik was bang voor de sociale consequenties.” Terecht, naar snel bleek. Haar moeder kreeg lucht van Phoebes afwijkende religieuze interesse en de gevolgen waren bar. Ze schold haar dochter uit, gaf haar weken huisarrest, liet haar door psychiaters drogeren en sloeg haar. “Ik durfde soms niet naar college - Phoebe studeerde rechten in Cairo - omdat mijn gezicht door de mishandelingen ontoonbaar was.”

Overigens was het op de universiteit al evenmin mogelijk kritische vragen te stellen over de islam of over de ervan afgeleide islamitische wetgeving. “De hoogleraren negeerden dat soort vragen gewoon en van medestudenten kreeg ik geen enkele steun. Alles werd voor zoete koek geslikt. U heeft geen idee hoezeer het fundamentalisme het universitaire leven in Egypte in de greep heeft.” Dat vervreemdde haar verder van de islam. “Het zei me niks meer.”

Op een dag, ze was toen al zevenen- twintig, werd ze na terugkeer van college thuis geconfronteerd met een huis vol mannelijke familieleden, door haar moeder opgetrommeld om haar tot rede te brengen. “Mijn oudste oom sprak me eerst vriendelijk toe, maar ineens sloeg hij mij van mijn stoel en begon me, terwijl ik op de grond lag, te schoppen. Half bewusteloos werd ik door een van mijn zussen naar mijn kamer gesleept. Een maand tevoren was ik, samen met een vrouw uit onze evangelische gebedsgroep begonnen, intensief om geloof te bidden. De mishandeling door mijn oom, namens de familie, gaf de doorslag en ik heb mij laten dopen.”

“Later kreeg de oom die me zo geslagen had maagkanker. Ik ben toen naar het ziekenhuis gegaan, heb hem omhelsd en gezegd 'alles is vergeven en vergeten, laten we een nieuw begin maken'. Hij huilde als een kind. Mijn moeder stond stomverbaasd, want ze had me altijd gekend als een trots, koppig type, maar door het geloof was ik veranderd.”

De toestand in huis begon zo ondraaglijk te worden dat Phoebe besloot Egypte te ontvluchten. “Ik had echter geen idee hoe. De evangelische gemeente waarvan ik lid was geworden, heeft een maand lang God om uitkomst gebeden.”

De zaak bleek extra gecompliceerd omdat ze inmiddels verliefd was geworden op een jonge ingenieur uit het zuiden (haar huidige man). Hij was van koptische huize en had zich bij haar gebedsgroep aangesloten. Hij hield echter de relatie af om haar niet nog meer ellende te bezorgen.

“Op een dag kwam de dominee naar me toe en zei dat er een blinde mevrouw was die een bezoek aan Nederland wilde brengen en een gezelschapsdame zocht. Het leek alsof plots de zon doorbrak. Ik had nog nooit van Nederland gehoord, maar ik zou in mijn uitzichtloze situatie zonder enige aarzeling naar Timboektoe zijn vertrokken. Ik heb contact met haar opgenomen, had echter geen paspoort, want dat had mijn moeder ingenomen. Maar de vrouw bezat voldoende hoge relaties om een paspoort en visum voor me te regelen.”

Het enige probleem dat overbleef was hoe Phoebe ongezien het huis uit kon komen, want haar moeder hield haar permanent in de gaten. “Ook hier bood de Heer uitweg. Mijn vader had een bankrekening in Tripoli. Dat geld stond er al jaren, maar ineens zei mijn moeder dat ze naar Libië ging om de rekening op te heffen. Ik heb haar naar het vliegveld begeleid en ben kort daarop, oktober '87, naar Amsterdam vertrokken. Ook mijn man kreeg met Gods hulp een visum.”

Youth for Christ ving beiden “liefderijk” op en nadat ze een verblijfsvergunning hadden gekregen zijn Phoebe en haar man in Driebergen getrouwd. “Zelfs mijn trouwjapon en bruidsboeket heb ik gratis van gemeenteleden gekregen. We bezaten niets. Tot onze verrassing zat de kerk stampvol. We voelden ons echt opgenomen in de gemeenschap van Jezus.”

Vorig jaar oktober ontmoette Phoebe haar moeder voor het eerst na acht jaar weer, in Londen. “Het was een zeer emotioneel weerzien. De verstandhouding is sindsdien wel wat beter, maar mijn moeder kan het toch nog steeds niet verwerken dat ik tot het christendom ben overgegaan. Ze raadde me ten stelligste af een bezoek aan Egypte te brengen, want 'er staan zeker honderd familieleden gereed om je van kant te maken'.”

Kloof

Phoebe zegt: “Ik ben niet boos op mijn familie. Ik ben boos op de geest van de islam die er achter schuilgaat. Die is er een van knechting; geestelijk en feitelijk. Ik ben zeker niet de enige ex-moslim uit het Midden-Oosten die dat aan den lijve heeft ondervonden. In westerse landen kun je vrijelijk van geloof veranderen. Dat is in geen enkel moslimland mogelijk, zoiets overleef je daar niet. Ik voel me nu eindelijk vrij, heb zelf mijn godsdienstige keuze bepaald. Dat was vroeger anders. De islam werd me door mijn omgeving, door de hele samenleving opgedrongen. Er bestond geen vrijheid van godsdienst, geen werkelijk alternatief.

Ook wat mijn persoonlijke geloofsbeleving betreft is het heel anders. De God die me vroeger werd voorgehouden was een grimmige wreker die je strafte voor je zonden. De God die ik nu belijd, is vol liefde, heeft begrip voor het feit dat je af en toe een misstap begaat, vergeeft het je.

De ontmoeting in Londen met mijn moeder heeft me geleerd dat mijn echte wortels niet langer in Egypte liggen, bij haar en de familie, maar in Jezus Christus. Ik heb me met mijn moeder verzoend en ze heeft me gezegend, maar de kloof tussen ons valt niet te overbruggen. Daar heb ik nu, na veel tranen en gebed, vrede mee.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden