Verkiezingen VS

Beïnvloedt de FBI de Amerikaanse verkiezingen?

FBI-directeur James Comey. Beeld EPA
FBI-directeur James Comey.Beeld EPA

De directeur van de Amerikaanse federale recherche FBI James Comey wordt ervan beschuldigd de presidentsverkiezingen te willen beïnvloeden. Comey stuurde afgelopen vrijdag een brief aan de Senaat, waarin hij uitlegt dat er een onderzoek is ingesteld naar nieuwe e-mails waar Hillary Clinton mogelijk bij betrokken is. Wat weten we precies? Zes vragen.

Prominente Democraten en zelfs een aantal Republikeinen zijn inmiddels over Comey heengevallen. Zij storen zich aan de timing van de uitlatingen in zijn brief aan de Senaat, in de cruciale slotfase van de presidentscampagne. Over acht dagen zijn de verkiezingen, en normaal gesproken houden federale diensten zich vanaf zo'n twee maanden voor de stembusgang verre van uitspraken die politiek gevoelig kunnen liggen.

En dan is daar nu ineens FBI-directeur James Cowey, die Hillary Clinton totaal onverwacht betrekt bij een ander onderzoek en daar verder geen enkel detail over geeft.

Waar gaat de brief van de FBI-topman over?
In zijn brief van slechts drie alinea's kondigt de FBI-directeur in nogal vage bewoordingen aan dat er e-mails zijn opgedoken die mogelijk van invloed zijn op het eerdere onderzoek naar de e-mailpraktijken van Hillary Clinton uit de tijd dat zij minister van buitenlandse zaken was. Dat onderzoek werd afgelopen juli door de FBI afgesloten, met de mededeling van Comey dat de FBI justitie adviseerde om Clinton niet te vervolgen. Justitie nam dat advies over.

Comey schrijft nu dat de FBI weet heeft gekregen van het bestaan van nieuwe e-mails uit een ander, niet gerelateerd onderzoek. Deze e-mails 'lijken ter zake te doen' bij het eerdere Clinton-onderzoek. In zijn brief kondigt Comey aan dat de FBI onderzoek gaat doen naar de e-mails. Hoe lang dat gaat duren kan hij niet voorspellen.

De federale recherche wil kijken in hoeverre de e-mails staatsgeheimen bevatten, of op een andere manier relevant zijn voor het eerdere onderzoek. Hij zegt dat zijn brief een aanvulling is op zijn eerdere getuigenis tegenover het Congres dat het onderzoek naar de Clinton-mails was afgerond. Volgens Comey wil hij alleen het Congres 'updaten' over de inspanningen van de FBI.

Wat staat er in de e-mails waar Comey het over heeft?
Comey meldt in zijn brief van 28 oktober alleen 'het bestaan van e-mails', maar over de inhoud rept hij met geen woord. Uit zijn brief blijkt dat de FBI de inhoud van de nieuwe e-mails nog nauwelijks kent. Hij stelt dat de dienst 'nog niet kan inschatten of dit materiaal van betekenis kan zijn, of niet'.

Inmiddels is duidelijk dat de nieuwe e-mails afkomstig zijn uit een sexting-onderzoek waar het voormalige Democratische lid van het Huis van Afgevaardigden Anthony Weiner bij betrokken is. Maar dit onderzoek is niet direct gerelateerd aan het onderzoek naar Clintons gebruik van een privé-mailserver.

Waarom komt de FBI-directeur nu, twee weken voor de presidentsverkiezingen, met deze bekendmaking?
Een vraag waar Comey nauwelijks afdoende antwoord op heeft gegeven. In zijn brief aan het Congres schrijft hij er niets over, alleen dat hij het belangrijk vindt om zijn vorige getuigenis aan het Congres van een aanvulling te voorzien. Maar zijn vaagheid over de inhoud van de e-mails maakt de openbaarmaking van het onderzoek vooral prematuur, en van het niveau van insinuaties.

Het besluit van de FBI-directeur om er toch mee naar buiten te treden wekt op z'n minst de indruk dat hij andere motieven heeft. Vermoedelijk liggen die eerder op het terrein van persoonlijke of institutionele politiek: Comey zou zichzelf en de FBI hebben willen indekken voor verwijten achteraf, als een president Clinton in problemen komt door de opgedoken emails. Op partijpolitieke bemoeizucht is hij nog nooit betrapt.

Hoe politiek onafhankelijk is FBI-directeur Comey?
James Comey is een Republikein, die onder George W. Bush onderminister van justitie was. De 55-jarige Comey heeft eerder aangegeven dat hij niet meer als lid van een politieke partij geregistreerd staat. Toen hij in 2013 werd genomineerd voor de post van directeur van de FBI, roemde president Obama zijn "volstrekte onpartijdigheid en vergaande integriteit".

Heeft de FBI met de bekendmaking regels overtreden?
Oud-minister van justitie Eric Holder stelt van wel. En hij vindt niet alleen de leider van de Democraten in de Senaat Harry Reid aan zijn zijde, maar ook een aantal Republikeinen. Volgens Richard Painter, tussen 2005 en 2007 advocaat voor ethische kwesties onder de Republikeinse president George W. Bush, heeft Comey mogelijk zelfs de Hatch Act overtreden. Deze wet uit 1939 stelt grenzen aan de politieke activiteiten van medewerkers van federale diensten, zoals de FBI.

Volgens oud-justitieminister Holder houdt Comey zich niet aan de interne FBI-richtlijnen. Die stellen dat over lopende onderzoeken niet in het openbaar wordt gecommuniceerd, en dat medewerkers geen activiteiten ontplooien die verkiezingen zouden kunnen beïnvloeden. De huidige minister van justitie Loretta Lynch en haar onderminister Sally Yates zouden Comey vorige week om die reden dringend hebben afgeraden om over de nieuwe e-mails naar buiten te treden, maar dat advies negeerde hij.

Kunnen de uitlatingen van de FBI de verkiezingen beïnvloeden?
Dat is zeker niet uitgesloten. De Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump kan er garen bij spinnen. In de peilingen staat Clinton nog steeds voor, hoewel Trump weer iets inloopt. Let wel, in deze peilingen is het mogelijke effect van de uitlatingen van de FBI-directeur nog niet meegenomen. Gisteren stelde Trump dat zijn rivaal "aan niemand anders dan zichzelf de schuld kan geven van haar toenemende juridische problemen". Volgens hem is de kwestie "groter dan Watergate".

Met nog acht dagen te gaan is er niet veel tijd over voor presidentiële kandidaten om zich afdoende te verdedigen tegen aantijgingen, zeker als die zo vaag zijn als deze. Daarom heeft de campagne van Hillary Clinton de FBI dringend opgeroepen met meer details te komen, in de hoop dat daar informatie bij zit die de Democratische kandidaat vrijpleit.

Uit een intern memo aan de FBI-medewerkers naar aanleiding van zijn brief blijkt dat Comey wel degelijk de eventuele effecten op de verkiezingen overziet. 'In het midden van een verkiezingsseizoen is er een significant risico om verkeerd begrepen te worden', schrijft hij onder andere.

Hillary Clinton, vandaag in New York. Beeld AP
Hillary Clinton, vandaag in New York.Beeld AP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden