Opinie

Behoudzucht is troef in de beroerde buitenwijk

PVV-leider Geert Wilders op campagne in Spijkenisse, in 2010. Beeld ANP
PVV-leider Geert Wilders op campagne in Spijkenisse, in 2010.Beeld ANP

De electorale kaart van Nederland is net een mozaïek. Elk gebied heeft zijn eigen stemgedrag. In het mozaiek tekent zich een duidelijke tegenstelling af: tussen de kiezers met een hervormingsgezinde oriëntatie en die met een behoudende mentaliteit.

Nieuwe tegenstellingen worden zichtbaar. De lageropgeleiden hebben grote moeite met de Europese eenwording, migratie en globalisering. Zij voelen zich aangetrokken tot de SP en de PVV, partijen die een conservatief cultureel profiel combineren met het behoud van de verzorgingsstaat. De hogeropgeleiden staan positiever tegenover internationalisering en hervormingen en stemmen GroenLinks en D66.

Kosmopolieten en nationalen
De groeiende tegenstelling tussen 'kosmopolieten' en 'nationalen' verscheurt vooral de oude middenpartijen. Kiezers wijken steeds vaker uit naar partijen met een uitgesproken cultureel profiel. Waar vanouds religie en inkomen bepalend waren voor de politieke keuze, zijn nu culturele en leefstijlfactoren belangrijker. Als gevolg van deze nieuwe tegenstellingen verschieten oude bolwerken van kleur. Op de electorale kaart zijn sommige PvdA-bolwerken naar GroenLinks en D66 gegaan, maar andere naar SP en PVV. Hetzelfde geldt voor de VVD, dat verloor aan D66 én de PVV.

Green belt
Er ontstaat een electorale schifting tussen steden en regio's die economisch goed meekomen en steden die achterblijven. Er loopt een green belt van Alkmaar, via Haarlem en Amsterdam naar Nijmegen, met progressieve studentensteden en welvarende groene randgemeenten met veel D66- en GroenLinks-stemmers. Daartegenover staan de regio's met stagnerende industriesteden met veel lager opgeleide inwoners, zoals Almelo, Helmond, Roosendaal en Schiedam. Hier zijn de SP en de PVV populair.

Binnensteden en buitenwijken
Binnen de steden zelf is er de tegenstelling tussen progressieve binnensteden en meer behoudende buitenwijken. Opvallend is hoe de patronen in verschillende steden overeenkomen. In de centrale stadswijken doen (sociaal-)liberale en individualistische partijen het goed: D66, GroenLinks en de VVD. De bewoners zijn vaak student, alleenstaand en hoogopgeleid. Verder van het centrum liggen de armere, oude volkswijken en naoorlogse buurten waar PvdA, SP en PVV hoge percentages behalen, en waar de PvdA-score sterk afhangt van het percentage allochtonen. De aanhang van de SP zit vooral in minder welvarende blanke volksbuurten, waar ook de PVV hoge ogen gooit.

PVV
De PVV doet het vooral goed in wijken waar men bang is voor 'afglijden'. En in groeikernen als Spijkenisse, Almere en Purmerend, althans: in de oudere nieuwbouwwijken daarvan. In de nieuwste wijken doet de VVD het beter. De PVV vindt haar stemmen vooral in gebieden die recent zijn gaan verkleuren, en minder in de vroegere migrantenwijken.

Het zwaartepunt van de rechts-populistische aanhang is inmiddels verschoven van de oude stadswijken naar de naoorlogse buitenwijken en overloopgebieden. De proteststem 'suburbaniseert' en wordt vaker een preventieve stem: men wil niet dat het zo wordt als in de stad.

Nieuwe woonwijk
De oudere buitenwijken en plaatsen als Purmerend zijn de verliezers in dit proces. Hier vindt een subtiel proces van achteruitgang plaats. Deze terugval hangt mede samen met de bouw van nieuwe woonwijken: welvarende bewoners verruilen de oudere buitenwijk voor een nieuwe woonwijk, de andere blijven achter.

Ook de huidige nieuwbouwwijken zullen na enige decennia weer afglijden en er zal nieuw onbehagen ontstaan. In de uitgestrekte buitenwijken zijn de bewoners wel blij met de overzichtelijkheid, maar ze missen de levendigheid en zijn bang dat de huidige rust wordt verstoord doordat zich er opnieuw 'buitenlandse' buren vestigen.

Op zoek naar geborgenheid
In plaats van nog meer nieuwe woonwijken aan te leggen buiten de stad, moet de focus worden verlegd: verbeter liever de huidige stedelijke gebieden. Belangrijk is om daarbij oog te hebben voor het verlangen van bewoners naar veiligheid en kleinschaligheid.

In een stad die kleurrijker wordt, en een wereld die globaliseert, zoeken mensen geborgenheid. Het blijven bouwen van nieuwe buitenwijken zal leiden tot een dichtgeslibd land, en tot nieuwe proteststemmers.

Josse de Voogd is auteur van 'Bakfietsen en Rolluiken, de electorale geografie van Nederland', Bureau de Helling, 2011

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden