Beheer van kerncentrales in Gos slordiger dan ooit

MOSKOU - Vrijdag sprak de geleerde William Potter, directeur van het instituut voor Ruslandstudie in Monterey, in Washington wijze woorden: Een nieuw Tsjernobil is niet alleen mogelijk, maar zelfs waarschijnlijk.

De toestand in de kernreactoren van het Gos is slechter dan voorheen. "Ze (hij bedoelde de voormalige Sowjet-republieken - red.) zijn niet eens in staat zich aan het vroegere, slordige peil van onderhoud te houden en ze kunnen geen losse onderdelen meer krijgen."

Zijn Canadese collega Rauf waarschuwde dat civiele kerncentrales een groter gevaar vormen dan de te onttakelen kernwapens op het voormalige Sowjet-grondgebied: "De veiligheidscultuur is zwak ontwikkeld, de training van het operatieve personeel is verslechterd en hun moreel is dalend."

Deze keer is het, naar het zich laat aanzien, goed afgelopen in reactor nummer drie van de 'Leningrad'kerncentrale in Sosnowi Bor. Maar het ongeluk is wel een teken aan de wand. Te meer daar alle Russische experts het er over eens zijn, dat het ongeluk komt door een falen in de constructie van de reactor en dus als het ware 'ingebakken' is. De vier reactoren van 'Leningrad' zijn van het type Tsjernobil.

In februari meldde de Komsomolskaja Prawda dat de veiligheidsinspecteurs in Russische kerncentrales het massaal voor gezien houden, omdat hun loon "inmiddels lager is dan dat van de schoonmakers van de reactoren" . Zo zouden drie van de zes veiligheidsmensen in Sosnowi Bor het bijltje erbij neer hebben gegooid. Wellicht heeft hun vertrek niets met het incident te maken. Maar het falend loonbeleid in deze gevoelige sector mag, alweer, een teken aan de wand heten.

Slechter beheer

Het Sowjet-gezag bleek al niet in staat tot een acceptabel beheer van kerncentrales, ook niet na Tsjernobil. En de Gos-leiding doet het niet beter, maar slechter. Voor de staatsgreep in augustus en het verval van de Unie klaagden verantwoordelijke kernenergie-inspecteurs al steen en been over het totale gebrek aan veiligheidswetgeving en het falend regime. Na augustus 1991 is er niets opgebouwd en wel veel afgebroken: de nieuwe soevereine staten 'namen' het beheer en de veiligheidsinspectie 'over'. Dat wil zeggen, ze bestreden elkaar en de centrale inspectie van GosAtomNadzor. Dit leidde tot een noodkreet van nucleaire wetenschappers, begin januari. Zij waarschuwden voor 'een tweede Tsjernobil' als de veiligheids-infrastructuur van de SowjetUnie verloren ging.

Het mocht niet baten, iedere republiek volgt nu zo'n beetje z'n eigen regime. De malaise is zo groot, dat het enige Russische instituut dat uitgerust is voor fundamenteel onderzoek naar kerncentrales de poorten moet sluiten, omdat er al maanden geen subsidies meer binnenkomen. Het gaat om het InstituutKoertsjatow in Dimitrowgrad aan de Wolga.

Zestien 'Tsjernobils'

Er draaien in de ex-Sowjet-Unie 46 kerncentrales, waarvan het leeuwedeel in Europees Rusland en de Oekraine. Zestien zijn van het type Tsjernobil. Volgens Heinrich von Pierer, topman van de Duitse gigant Siemens en tevens kernenergie-specialist, moeten deze centrales "zo snel mogelijk gesloten worden" , onder andere omdat ze onvoldoende tegen radioactieve lekken beveiligd zijn. Pierer bracht begin deze maand rapport uit over de kerncentrales in heel Oost-Europa.

Volgens het Internationaal bureau voor atoom-Energie van de VN zijn twee Russische zwaar-waterreactoren van de eerste generatie (die in Kola en Nowoworonjezj) nog gevaarlijker. Dit type reactoren bevat volgens het IAEA dertien "zeer gevaarlijke" constructiefouten en 46 "ernstige lacunes" in de bouw. In Tsjechoslowakije en Bulgarije staan ook reactoren van dit type. De resterende zwaar-waterreactoren in Rusland en de rest van Oost-Europa zijn zowel volgens Von Pierer als het IAEA alleen tegen onverantwoord hoge kosten voldoende te beveiligen.

Aan waarschuwingen vanuit het buitenland ontbrak het ook voor dit jongste incident in de 'Leningrad'reactor waarachtig niet. Maar Rusland, de Oekraine en andere Goslanden denken zich de kans op een ongeluk makkelijker te kunnen veroorloven dan een complete energiecrisis. Kernenergie staat borg voor 12,5 procent van de elektriciteit in de Gos.

"De kernenergie zal een volgend Tsjernobil niet overleven" , sprak de Russische kerngeleerde Soebotin vorige week in Moskou somber. Moet de wereld daar op wachten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden