Behalve geweld kent India ook tolerantie

Spectaculaire gewelddaden zoals recent in Bombay doen anders vermoeden, maar India kent ook een traditie van godsdienstige verdraagzaamheid.

Die overtuiging heeft Ben Meulenbeld, conservator van het Tropenmuseum, overgehouden aan zijn vele tientallen bezoeken aan India. Behalve de prenten over Osama Bin Laden en de tsunami kocht hij ook een rolschildering, die wél te zien is in het museum en die de nationale ideologie van religieuze verdraagzaamheid uitdraagt.

Die ideologie is niet alleen maar een vrome wens maar weerspiegelt, denkt Meulenbeld, ook een deel van de Indiase werkelijkheid.

De bovenste prent toont Moeder India met haar twee kinderen, een moslimjongetje en een hindoemeisje. Ook het Christuskind is afgebeeld. Tekening twee laat een hindoeïstisch godentrio en een crucifix zien. Op prent drie hebben moslims zich verzameld bij een heiligdom. Afbeelding vier geeft de diversiteit van India weer: een christen, een moslim, een asceet en een aanhanger van de jainistische godsdienst. Daarna gaat het mis, twee groepen, die geweren dragen, raken slaags. Het zijn moslims en hindoes.

De schilder uit zijn weerzin over religieus geweld op prent zes, mensen die zich daartoe verlagen hebben het niveau van apen. Op de slotprent heeft iedereen zich verenigd onder de bannier van het seculiere India.

De afgelopen decennia lieten vaak een minder harmonieus beeld zien. Het geweld komt van beide kanten. De moorden in Bombay waren het werk van moslimterroristen. Maar in 2002 stierven er ruim duizend moslims in de westelijke staat Gujarat. Ook in 1992 kwamen een paar duizend moslims om. In dat jaar verwoestten hindoes de beroemde Babrimoskee in Ayodhia. Ze beweerden dat op die plek Rama was geboren, als incarnatie van de god Vishnu.

Veel doden vielen er aan beide kanten, in 1947, bij de breuk tussen India en het bijna exclusief islamitische Pakistan. Indiase moslims trokken toen massaal naar Pakistan en hindoes verhuisden van Pakistan naar India.

Toch bleef de islam een belangrijk element van de Indiase samenleving. Op een bevolking van 1,1 miljard zijn er 150 miljoen moslims. Het belangrijkste nationale symbool is de Taj Mahal, een mausoleum, dat een moslimvorst in de zeventiende eeuw liet bouwen voor zijn overleden vrouw. De beroemde filmster Shah Rukh Khan is moslim en India heeft een moslim als president gehad.

De terreur lijkt weinig ruimte te bieden voor de tolerante boodschap op de rolschildering. Maar Meulenbeld kwam in India toch ook veel verdraagzaamheid tegen. De tegenstrijdigheid tussen het geweld en de alledaagse tolerantie weerspiegelt misschien een beetje de geschiedenis. Vanaf de twaalfde eeuw veroverden moslims, vanuit Afghanistan, de macht in India. Hun heerschappij duurde tot halverwege de negentiende eeuw toen de Britten een definitief einde maakten aan het rijk van de moghoelkeizers.

De moslimheerschappij vestigde de zich dus met het zwaard maar de islamitische godsdienst verbreidde zich op een vreedzamere wijze, via handelaren. Zij hingen de mystieke soefi-islam aan, die minder van het hindoeïsme verschilt dan de orthodoxe islam. Moslims en hindoes bezoeken vaak elkaars heiligenfeesten. In de staat Rajasthan bij Pakistan vereren hindoes Baba Ramdeo. De moslims noemen hem Rampir (een pir is een soefileider). De hindoes offeren aan hem witte houten paardjes. De paardjes van de moslims zijn in groen uitgevoerd, de kleur van de islam.

Bij het Asjoerafeest, waarin sjiitische moslims de ondergang herdenken van Hoessein, de kleinzoon van de profeet, dragen ze taziahs met zich mee. In het Tropenmuseum is er één te zien, hij lijkt op een suikertaart, in de vorm van een zilverkleurige graftombe waarop halve maantjes zijn aangebracht. Na de plechtigheden begraven ze de taziahs tegenwoordig, maar nog vrij recent legden ze ze in een rivier, wat hindoes doen met godenbeelden. Moslims in Trinidad doen dat nog altijd zo.

Meulenbeld: „Het loopt fout als de politiek zich ermee bemoeit. Maar eigenlijk zijn de verhoudingen tussen moslims en hindoes niet zo slecht.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden