Behalve 3 miljoen kunstvoorwerpen gebrek aan alles

AMSTERDAM - Natuurlijk kwam hij naar Nederland voor het maken van afspraken en het leggen van contacten. "Maar niet altijd is de grootte van een museum het belangrijkste" , lacht Wladimir Matwejew, onderdirecteur van Ruslands grootste museum, de Hermitage van Sint-Petersburg. "Met mijn bezoek aan het Tsaar Peterhuisje in Zaandam ging een droom in vervulling."

Als twee van de belangrijkste mensen uit de Russische museumwereld zijn Wladimir Matwejew en Tamara Kortsjoenowa, hoofdconservator van de afdeling kostuum- en textiel van de Hermitage, uiteraard zo beleefd om te zeggen, dat hun eerste bezoek aan Nederland "prachtig, interessant en zonder negatieve ervaringen" was. Net als bij hun andere buitenlandse reizen was dit een week vol officiele ontvangsten en museumbezoeken, met het organiseren van tentoonstellingen in het achterhoofd. De bewering dat ze met Nederland een bijzondere band voelen, is wel degelijk gemeend.

Emotioneel bestaat die band uit de herinnering aan Peter de Grote, die hier een tijdlang woonde en de Petersburgse grachtengordel liet aanleggen met de Amsterdamse als voorbeeld. "Als eerste die met Ruslands culturele achterstand probeerde te breken, is Peter de Grote in Rusland een belangrijk symbool" , zegt Matwejew. "Nederland wil graag een tentoonstelling maken over Peter de Grote, naar aanleiding van het driehonderdjarige jubileum van zijn bezoek. Zonder de Hermitage is zoiets ondenkbaar."

Zeer tevreden

Met de Rijksdienst beeldende kunst (RKD) zijn nu onderhandelingen gaande. Op de receptie die RKDdirecteur Robert de Haas ter ere van Matwejew organiseerde, is contact gelegd met museumdirecteuren en de culturele ambassadeur. Over zijn bezoek aan het Rijksmuseum is Matwejew ook zeer tevreden. Met Joost Braat, het hoofd van de afdeling geschiedenis, besprak hij een samenwerkingsproject over de Hollandse zeevaarder Willem Barentz en een catalogisering van alle opgegraven objecten van diens verblijf op Nova Zembla, waarvan een deel zich bevindt in het Rijksmuseum en een deel in Russische musea. Met de directie van het paleis Het Loo in Apeldoorn wordt onderhandeld over het tonen van een keuze van de kostuumcollectie van de Hermitage, de grootste ter wereld op dat gebied.

Matwejew haast zich echter te benadrukken, dat hij niet alles voor het geld doet. "Wij runnen een staatsmuseum zonder commerciele doeleinden. Het belangrijkste is, dat de Hermitage de mogelijkheid heeft om haar schatten ten toon te stellen en een bijdrage kan leveren aan het culturele leven van Rusland en de wereld." Maar het mes kan natuurlijk aan twee kanten snijden. Matwejew en Kortsjoenowa zijn in Nederland op uitnodiging van het Amsterdamse bureau Voyage et Culture, dat een exclusief contract heeft met de Hermitage voor toegang tot de depots en de restauratie-ateliers, begeleid door conservatoren. Voor het museum betekent dit contract een manier om aan geld te komen, dat in dit geval besteed wordt aan wetenschappelijke publikaties voor de bibliotheek.

En dat is hard nodig, want de Hermitage mag dan een van de belangrijkste musea ter wereld zijn met wereldberoemde Rembrandts, Italiaanse meesters en postimpressionisten, behalve aan drie miljoen kostbare kunstvoorwerpen heerst hier gebrek aan alles. Matwejew: "Van de staat krijgt ons museum nauwelijks voldoende geld om het personeel te betalen, laat staan om tentoonstellingen te organiseren, de collectie te onderhouden of restauraties aan het gebouw uit te voeren." Met dat laatste heeft hij de meeste haast; veel van de zalen van het schitterende, tsaristische Winterpaleis aan de rivier de Newa zijn hard aan renovatie en nieuwe voorzieningen toe. Bij een bezoek als dit aan Nederland orienteert Matwejew zich tegelijk op de manieren waarop dat zou kunnen. In dat opzicht interesseerde hem vooral het Joods historisch museum: "Een geslaagde combinatie van historische gebouwen en moderne voorzieningen als een mediatheek."

In Sint-Petersburg zijn zulke plannen alleen met buitenlandse hulp realiseerbaar. "Als er uit het officiele budget al iets meer beschikbaar is, betalen we dat uit in salarissen: die zijn de afgelopen drie maanden verdriedubbeld. Maar vliegt u vooral niet meteen naar de Hermitage voor een baan" , grapt Matwejew. "Een Russisch maandsalaris is vergelijkbaar met een Amerikaans uurloon voor een ongekwalificeerde kracht."

Een paradoxale situatie, net als het feit, dat onderdirecteur en hoofdconservator Matwejew als een soort ambassadeur langs buitenlandse musea en culturele instellingen reist om contacten te leggen en deals te sluiten. Sinds de perestrojka in de jaren tachtig doorbrak, heeft hij veel landen bezocht. In dit geval reist hij samen met Kortsjoenowa, die niet alleen hoofdconservator kostuum en textiel is, maar ook wetenschappelijk (archief)onderzoek doet en internationaal belangrijke, wetenschappelijke werken over kostuumgeschiedenis en Russische textilia publiceerde.

"Het unieke aan de Hermitage is het alomvattende karakter van dit museum, zegt Kortsjoenowa. "Het komt maar zelden voor, dat een museum op grond van de eigen collectie een volledig beeld kan geven van een stijl of een bepaalde periode, zonder dat bruiklenen van elders nodig zijn. Bij het samenstellen van tentoonstellingen op het gebied van kostuumgeschiedenis, kan ik een totaalbeeld geven door een combinatie te maken met schilderijen en toegepaste kunst uit dezelfde tijd." Dat betekent dat uitwisselingen van kunst met het buitenland voor de Hermitage niet speciaal interessant zijn. Liever sluit Matwejew een overeenkomst over 'betaling' in restauratiematerialen of geld voor een specifiek project. "De grote Matisse-tentoonstelling, die onlangs in New York was en nu naar Parijs reist, zou zonder de bruiklenen van de Hermitage een stuk minder zijn geweest" , zegt hij. "Ter compensatie voor het ter beschikking stellen van deze schilderijen, ontvingen wij een bedrag voor restauraties." Komend voorjaar leent het museum zo'n zestig impressionisten uit aan het Folkwang Museum in Essen, waarvoor de Hermitage geld krijgt om een nieuw alarmsysteem te kunnen aanleggen. "Misschien rest er ook iets voor de aanschaf van nieuwe, beveiligde vitrines om iets van onze collectie goud tentoon te stellen" , zegt Matwejew. "Die is al heel lang niet te zien geweest. Met de Amsterdamse stichting De Nieuwe Kerk heb ik afgelopen week de mogelijkheid besproken om dit Russische goud bij hen te exposeren. Dat zou dan de eerste keer zijn, dat daar in het buitenland iets van te zien is."

Behalve de deals en de plannen, betekent officiele erkenning veel voor Matwejew en Kortsjoenowa, ook al komt die uit een piepklein landje. Hoe groot hun kennis ook is, ze hebben tientallen jaren geisoleerd gewerkt. "Mijn publikaties worden in verkorte, vertaalde vorm ook door Nederlandse vakgenoten hoog gewaardeerd" , constateerde Kortsjoenowa niet zonder trots na een aantal bezoeken aan textielcollecties en restauratie-ateliers. Haar officiele aankondiging in het Rijksmuseum als belangrijkste wetenschappelijk medewerkster van de Hermitage op het gebied van textiel en kostuums, tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Nederlandse Kostuumvereniging, was een emotioneel moment. Net als het bezoek aan het Koninklijk archief van het paleis Noordeinde in Den Haag. Hier ontving ze een kopie van de inventarislijst met alle bezittingen van Anna Paulowna, de dochter van tsaar Paul I en echtgenote van koning Willem II. Voor Kortsjoenowa's onderzoek naar textilia uit die tijd vormt deze bron een welkome aanvulling. Wordt vervolgd, wat Matwejew en Kortsjoenowa betreft, "want vanaf nu spreken we niet alleen met Hollandse collega's de taal van getekende contracten, maar kunnen we praten met onze Hollandse vrienden" .

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden