De formatie

Begroten en formeren tegelijk: het is niet eenvoudig

(VLNR) Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Gert-Jan Segers (ChristenUnie), informateur Gerrit Zalm en Premier Mark Rutte in gesprek met de pers op landgoed De Zwaluwenberg voor de voortgang van de formatiegesprekken.  Beeld ANP
(VLNR) Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Gert-Jan Segers (ChristenUnie), informateur Gerrit Zalm en Premier Mark Rutte in gesprek met de pers op landgoed De Zwaluwenberg voor de voortgang van de formatiegesprekken.Beeld ANP

Het aantal borden waar in politiek Den Haag tegelijkertijd op geschaakt wordt is deze week weer met één uitgebreid. VVD-partijleider Mark Rutte is ook nog premier van zijn demissionaire tweede kabinet en dat wordt geacht een begroting op te stellen voor 2018 nu het niet lukt voor Prinsjesdag een nieuw kabinet aan te laten treden.

Lex Oomkes

Zelfs al zou het de komende dagen lukken tot een regeerakkoord te komen, daarmee alleen is er nog geen kabinet dat zich aan het Nederlandse volk kan presenteren. Om het team samen te stellen dat dat regeerakkoord ook uit kan gaan voeren, is nog minimaal een ruime week nodig. En dat kan pas nadat fracties ermee akkoord zijn gegaan.

In Den Haag wordt wel met meer zekerheid gesproken over een mogelijke datum voor het derde kabinet-Rutte, bestaande uit zijn VVD, het CDA, D66 en de ChristenUnie. De acht heren en die ene dame zijn naar het landgoed Zwaluwenberg in Hilversum getogen om 'meters te maken'.

Het betekent ook dat er beslissingen worden genomen. Zo is - informeel - afgesproken dat de Algemene Politieke Beschouwingen worden uitgesteld. Dat gebeurde ook in 2010, toen het eerste kabinet-Rutte met gedoogsteun van de PVV regeerde. Het belangrijkste debat in een politiek jaar zal nu weer worden vervangen door het debat over de regeringsverklaring.

De begroting van het demissionaire kabinet legt al veel vast voor het aantredende kabinet en dreigt een paar cadeautjes te bevatten die de nieuwe coalitie graag zelf zou uitdelen.

Bizar dilemma

De leraren in het basisonderwijs hadden geen beter tijdstip voor een (korte) staking kunnen uitkiezen dan vlak voor de zomer. Een golf van sympathie voor al die hardwerkende meesters en juffen ging door het land. Er was geen politieke partij die de wel degelijk heersende verbazing dat er nu opeens salariseisen kwamen, ook openlijk durfde te uiten. Sterker, de leraren kregen onmiddellijk een weliswaar gedecimeerde, maar toch tijdelijk nog machtige bondgenoot. De PvdA maakte liever crisis in het demissionaire kabinet dan akkoord te gaan met een begroting zonder salarisverhoging in het basisonderwijs.

Rutte zit nu met een bizar dilemma. Zijn tweede kabinet netjes tot het einde brengen, zonder het derde al te zeer te binden aan afspraken. Dat heeft maar deels met prestige te maken en de behoefte mee te delen in de eer en de sympathie van onderwijspersoneel. Er is ook een echt politiek probleem mee gemoeid. Want het gaat niet alleen om het basisonderwijs. Ook personeel bij politie en defensie kijkt met argusogen naar wat er gebeurt. Bovendien, een aankondiging op Prinsjesdag van extra geld voor het onderwijspersoneel betekent een bodem in salarisonderhandelingen als er een nieuwe cao moet komen. Het extraatje is binnen en zullen we dan nu eens praten over een salarisverhoging, zeggen de bonden op de eerste dag van de onderhandelingen.

Voor de PvdA zijn dergelijke dilemma's even niet meer relevant. Die hoeft daarvoor de komende jaren geen verantwoordelijkheid te dragen, terwijl de eer voor het extra geld haar wel deels toebedeeld zal worden. Ook dat gebeurde eerder. De politiek werd in de nadagen van het kabinet voor een voldongen feit gesteld door PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn. Die maakte de conclusie van het Nederlands Zorginstituut tot de zijne: kwaliteitsverbetering in de verpleeghuizen kost 2 miljard euro extra.

Iedereen die niet te boek wilde staan als vijand van hulpbehoevende ouderen had maar te volgen. Al met al legde de PvdA al voor een groot deel vast waar het extra geld in de nieuwe kabinetsperiode naar toe zal gaan. Politiek vakmanschap, dat bij de vier onderhandelingspartijen dezer dagen tot veel tandengeknars leidt.

Lees ook: Hoe de formatie opengebroken wordt om leraren iets extra te geven.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden