Begrip over en weer is cruciaal

Schrijver Robert Vuijsje liet zich van zijn kwetsbaarste kant zien toen hij, bij het uitspreken van de Anton de Kom-lezing, afgelopen woensdag, zich voorzichtig afvroeg of de Nationale Dodenherdenking op 4 mei niet moest worden losgekoppeld van het herdenken van de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Hij was bij een multiculturele bijeenkomst geweest in het kader van de 'Dag van de Empathie' en iemand stelde voor 4 mei voortaan te bestemmen tot dag tegen de oorlog. Een golf van enthousiasme ging door de zaal, memoreerde Vuijsje in zijn lezing, die donderdag in de Verdieping stond afgedrukt.

Het idee was een stomp in zijn maag, maar wel het overdenken waard. "Zou ik niet mijn persoonlijke gekwetstheid opzij moeten zetten wanneer een zaal vol mensen juicht voor het afschaffen van de herdenking van de oorlog waarin mijn halve familie is uitgemoord? Zou ik me niet moeten verdiepen in de vraag waarom zij daar zo hard voor juichen? Of benader ik ze dan met een empathie zoals zij die niet voor mij kunnen opbrengen?"

Empathie is een mooi woord. Wie de debatten over Zwarte Piet, het slavernijverleden, of andere multiculturele kwesties volgt, realiseert zich al gauw dat empathie hierbij slechts in lage doseringen aanwezig is.

Vuijsje kwam al voor de lezing onder vuur te liggen, omdat hij in zijn boek 'Alleen maar nette mensen' een stereotiep beeld zou hebben geschetst van de zwarte medemens. Zo iemand kon niet de Anton de Kom-lezing uitspreken, vonden diverse opiniemakers uit de zwarte gemeenschap. Anton de Kom, geboren in Suriname, had zich verzet tegen de Nederlandse koloniale overheersing en het zou voor zijn nagedachtenis een belediging zijn als Vuijsje de rede mocht uitspreken.

Deze lezing is een initiatief van het Verzetsmuseum en Trouw, gesteund door de Anne Frank-stichting. In de afgelopen jaren zijn hiervoor sprekers gevraagd van uiteenlopend pluimage en culturele achtergronden. De Kom overleed in een Duits concentratiekamp, waar hij terechtkwam omdat hij zich in Nederland verzette tegen de Duitse bezetting. Daarmee is De Kom een voorbeeld van mensen die zich verzetten tegen overheersing door machtshebbers en opkomen voor de vrijheid van meningsuiting. Daarin past vanzelfsprekend een spreker als Vuijsje, Joods en met een relatie met een vrouw met Surinaamse roots, die in zijn boeken en Volkskrant-interviews veel aandacht schenkt aan de veelkleurige samenleving.

Met 'een miljoen nakomelingen van de Nederlandse slavernij en een miljoen moslims' is het logisch om met hen rekening te houden, vond hij. Dus waarom niet een christelijke feestdag inwisselen voor een vrije Suikerfeest-dag? Of meer aandacht voor de geschiedenis van de Nederlandse koloniën?

Wat hij bedoelde te zeggen is dat wij Nederlanders politiek, sociaal en maatschappelijk een stukje moeten opschuiven om de 'andere' Nederlanders een plek te geven in de samenleving. In die zin vroeg hij zich af of een voor hem zeer belangrijke dag - de Dodenherdenking op 4 mei - anders moest worden ingevuld.

Een sympathieke gedachte, maar ik ben erop tegen. De co-referent bij deze lezing was de jonge, talentvolle schrijver Mano Bouzamour. In de Amsterdamse volksbuurt waar hij opgroeide was 'antisemitisme net zo gewoon als ademen', zei hij. Pas toen hij het dagboek van Anne Frank las kwam aan zijn Jodenhaat een einde. Begrip over en weer is cruciaal voor een vitale Nederlandse samenleving en daarin hoort ook de Dodenherdenking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden