Begrip 'onverdraagzaamheid' aanleiding wraking Wildersproces

Rechter Elianne van Rens.Beeld anp

Advocaat Gert Jan Knoops heeft namens Geert Wilders een wrakingsverzoek ingediend tegen een van de rechters, Elianne van Rens. Ze zou vooringenomen zijn.

Rond drie uur 's middags slaat de chaos toe. Advocaat Göran Sluiter is een aardig eind op weg in zijn pleidooi voor de benadeelde partijen als Geert-Jan Knoops, de raadsman van PVV-leider Geert Wilders, hem plotseling onderbreekt. Hij en zijn client hebben 'alles nog even op een rijtje gezet' en zijn tot een besluit gekomen. Ze gaan een van de drie rechters, Elianne van Rens, wraken. Tijdens het verhoor met getuige-deskundige Paul Cliteur die ochtend zou zijn gebleken dat ze vooringenomen is.

Het woordje 'wraking' gonsde in de pauzes van dat verhoor al door de gangen van de beveiligde rechtszaal op Schiphol, tijdens de tweede zittingsdag van het Wilders-proces. Aanvankelijk leek het er niet van te komen. Op 'uitdrukkelijk verzoek' van Wilders kwam de wraking er toch, vertelt een advocaat van de verdediging. Wilders had Van Rens al eerder beticht van partijdigheid. Tijdens de regiezitting in maart verzocht hij haar zich te verschonen, omdat ze zich in een tv-programma negatief uitliet over de PVV. Een wrakingsverzoek hielden zijn advocaten toen nog af.

Irritaties

Nu niet meer. Geert-Jan Knoops verborg zijn irritaties niet tijdens het verhoor van Cliteur, rechtsgeleerde en filosoof uit Leiden. Volgens hem trok de rechtbank Cliteurs deskundigheid ten onrechte in twijfel. Met name Van Rens wekte de indruk, zei hij, dat wat Cliteur zei niet meer dan 'zomaar een mening' was. Zo zei Van Rens over Cliteurs uitleg van Wilders 'minder Marokkanen'-uitspraken - Wilders doelde volgens hem enkel op een immigratiestop - dat "dit dus uw eigen interpretatie" is. Ze zei het meerdere keren.

Knoops grootste grief is dat Van Rens onjuiste dingen beweerde. Ze gaf volgens hem een misleidende weergave van de jurisprudentie over het begrip 'onverdraagzaamheid'. "Een niet onbelangrijk gegeven, omdat het in deze zaak nu juist draait om onverdraagzaamheid", zei hij.

Centraal staat hierin een uitspraak van de Hoge Raad uit december 2014 in de zaak tegen de Amsterdamse oud-politicus Delano Felter. Die zei in 2010 dat hij homo's het land uit zou 'sodemieteren'. Het gerechtshof sprak hem vrij maar de Hoge Raad vernietigde die vrijspraak met een beroep op een nog niet eerder gebruikt criterium: 'onverdraagzaamheid'. Felter werd alsnog veroordeeld.

Legaliteitsbeginsel

De vraag is nu welke betekenis deze uitspraak heeft in de zaak-Wilders. Voor het OM was ze een belangrijke aanleiding hem te vervolgen. Cliteur vindt het een dubieus criterium dat wat hem betreft 'een zachte dood' sterft. Het gebruikt tolerantie als een manier om de vrijheid van meningsuiting in te perken, terwijl het andersom zou moeten zijn, betoogde hij.

Bovendien: de uitspraak dateert van ná Wilders' uitspraken. Een beroep op de zaak-Felter druist dus in tegen het 'legaliteitsbeginsel': je moet tijdens je strafbare daad kunnen weten dat die strafbaar is. Van Rens interrumpeerde hem. "Dat geldt dan toch ook voor Felter zelf? Dat de uitspraak ná zijn daad kwam? Toch werd hij veroordeeld."

Het was tegen het zere been van Knoops. Bovendien zei Van Rens dat Felter op basis van het onverdraagzaamheidscriterium is veroordeeld, wat volgens Knoops onjuist is. Het maakt al met al dat ze 'niet meer onbevangen' is. OM-persofficier Alexandra Oswalt wuifde zijn wrakingsverzoek na de zitting weg als 'kansloos'.

Vrijdagochtend wordt het wrakingsverzoek behandeld in de rechtzaal op Schiphol, door rechters die zijn ingevlogen van de rechtbank Noord-Holland. Hoe het verder gaat, is nog onzeker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden