Beginnen we al te begrijpen wat déjà vu’s zijn?

Nou ja, het aanbod aan verklaringen is weer uitgebreid. We snappen nu waarom ook muizen soms déjà vu’s hebben.

Maar kies eerst uw favoriet uit obscure of meer aannemelijke lezingen uit het verleden. Tijdens een déjà vu komt iets uit een vorig leven langs dat gelijkenis vertoont met uw huidige ervaring. Het kan ook een flits betreffen uit een vroegere droom die verrassend aansluit bij het hier en nu. Of misschien maakt u gewoon iets mee dat een eerdere belevenis vrijwel geheel overlapt.

Zat uw verklaring er niet bij? Dan duiken we de hersenen in: er is wel gesuggereerd dat een kortstondige kortsluiting ervoor zorgt dat een visuele waarneming soms al in het geheugen is opgeslagen voordat zij bewust doordringt. Een tel later voelt de bewuste waarneming dan al aan als herinnering.

Nee? Gaan we dan voor het bizarre idee dat het ene oog een visuele prikkel soms eerder doorgeeft aan het brein dan het andere? De beelden in beide hersenhelften sjokken zo achter elkaar aan: ,,Reeds gezien’’, denken we bij de nakomer. Of ontstaan zulke dubbelbeelden doordat een van de hemisferen tijdelijk niet bij de les is? Even later, wakker geschud, vertelt de sufferd dan hetzelfde verhaal als zijn cerebrale tweelingbroer.

Mogelijk zijn déjà vu’s het gevolg van verminderde alertheid. Begin vorige eeuw opperde Gerard Heymans dat het brein een waarneming een plek moet geven door haar te associëren met vroegere ervaringen. Maar soms zijn de hersenen zo moe dat uit de neurale nevel een half verwerkt beeld oprijst, dat de indruk wekt van een herinnering.

Dit is geen onderwerp voor stelligheden. Toch probeerden hersenonderzoekers onlangs in Science zekerheid te bieden, met de ontsluiering van het verschijnsel bij muizen. Sommige proefdieren demonstreerden letterlijk het begrip déjà vu of ’reeds gezien’. De muizen meenden in een vertrouwd hok te vertoeven, terwijl ze er nooit eerder waren.

Daar kwam een genetische verbouwing aan te pas van de hippocampus, een belangrijke geheugenopslagplaats. Een onderdeel van dit magazijn, de gyrus dentatus, codeert details van lokaties die we aandoen. Sommige plekken of gebouwen lijken op elkaar: de gyrus dentatus registreert minuscule kenmerken waarmee we ze later als vertrouwd of vreemd herkennen.

De neurologen verwijderden bij sommige muizen een gen waardoor deze precisie verloren ging. De dieren met een haperende gyrus dentatus dachten ook in een nieuw hok in een bekend vertrek te verkeren. Het bewijs: als ze in een oude kamer een schokje hadden gekregen, waren ze daar in het nieuwe vertrek ook bang voor. Gewone muizen haalden in zo’n onbekende omgeving opgelucht adem: „Pff, veilig!”

De verbouwde muizen leken een permanent déjà vu te beleven. Laat ook bij ons de verkenner in het brein het soms afweten? We voegen deze verklaring toe aan de vergaarbak, met een kanttekening: het ’muizen-déjà’ vu is puur visueel, maar eind vorig jaar werd aangetoond dat mensen die blind worden geboren ook déjà vu’s hebben. We zijn er nog niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden