Before the Flood is dé klimaatfilm van dit moment

film | Nog geen plannen voor vanavond? De film 'Before the Flood' is vandaag nog online beschikbaar. Voor nop en zonder reclame. Nee, gezellig wordt het niet met deze documentaire van Leonardo DiCaprio. Maar de acteur en filmmaker brengt de urgentie om klimaatverandering te bestrijden imponerend in beeld.

Acteur Leonardo DiCaprio liep ooit zelf tegen de gevolgen van klimaatverandering aan. Dat was tijdens de opnames van de film 'The Revenant' (2015). Door een uitzonderlijk warme zomer was de zorgvuldig uitgekozen filmsetlocatie in Canada sneeuwvrij. Een probleempje, want DiCaprio moest schitteren in een ijzig, parelwit landschap. Het hele filmteam verkaste daarom noodgedwongen naar een wit decor in het zuidelijkste puntje van Argentinië.

Het is één van de vele voorbeelden die volgens DiCaprio bewijzen dat klimaatverandering niet alleen een toekomstige bedreiging is. De wereld verandert nu al drastisch. Hoe (ab)normaal zal het zien van een sneeuwlandschap voor komende generaties zijn?

DiCaprio's klimaatfilm 'Before the Flood' houdt de gemoederen in 'duurzaamheidsland' flink bezig. Vorige week ging de documentaire, met veel bombarie gelanceerd, in Nederland in première tijdens de Nationale Klimaattop van de overheid. "Indrukwekkend en angstaanjagend", vond vicepremier Lodewijk Asscher die erbij was. De speciale vertoning werd geregeld door de groene energieondernemers Roebyem Anders en Maurits Groen. Groen haalde tien jaar geleden Al Gore al naar Nederland voor de première van 'An Inconvenient Truth', dé klimaatfilm van toen. Volgens Groen en Anders neemt DiCaprio het denkbeeldige stokje nu over. Zij roepen 'Before the Flood', net als veel aanwezigen op de Nationale Klimaattop, uit tot waardige opvolger.

Verslaafd aan fossiele energie

DiCaprio toont in de documentaire een breed beeld van de status van klimaatverandering in de wereld. Hij hopt van Groenland naar Sumatra. Van China naar het eiland Kiribati. Hij spreekt politici, wetenschappers en ondernemers. Hij bezoekt paus Franciscus in Vaticaanstad en\t de groene zakenman Elon Musk, die in zijn 'Gigafabriek' in Nevada zonnepanelen en batterijen produceert. Ze vertellen hem allemaal dat de wereld verslaafd is aan fossiele energie en dat dit - straks maar ook nu - ernstige schade berokkent.

Om te zorgen dat de natuur en biodiversiteit er niet totaal aan gaan, moet het roer om, zo maakt de film duidelijk. De Amerikaanse president Obama zegt, wandelend met DiCaprio door de tuin van het Witte Huis, dat je het verdwijnen van bijvoorbeeld een ijsgletsjer nog zou kunnen wegzetten als een sentimentele aangelegenheid. Maar klimaatverandering brengt volgens Obama ook een urgent veiligheidsrisico met zich mee. Als mensen door waterspiegelstijging of juist droogte op de vlucht slaan, leidt dat tot noodsituaties.

In de film springen getallen en graphics in beeld, bedoeld als feiten bij verhalen. "Ik wil mensen niet bang maken of ze murw slaan met feiten en statistieken, maar juist laten zien wat ze nu kunnen doen om te zorgen dat onze planeet behouden blijft voor toekomstige generaties", zei DiCaprio in een persconferentie over de film. Het zijn op zichzelf veel bekende gegevens, opvattingen en waarschuwingen die hij in zijn film laat zien. Maar de manier waarop hij zijn reis om de wereld, verdeeld over drie jaar, samenvat in anderhalf uur hakt er toch in. De toon van de film helpt daarbij. De acteur, die in 2007 'The 11th Hour' uitbracht, wil zich bescheiden opstellen.

Ingetogen en nuchter

DiCaprio is doordrongen van de klimaatproblematiek, maar stelt vrij neutrale en open vragen. Hoe komt dat, wat kunnen we eraan doen? De film is - zeker voor Amerikaanse begrippen - ingetogen gemaakt. Dat gebrek aan hijgerigheid werkt. Hoe meer hij weet, zegt DiCaprio, hoe groter zijn besef dat hij zoveel niét weet over de complexiteit van de klimaatverandering die zich voltrekt. Een Hollywoodster zonder hijgerige houding is niet alleen prettig kijken; de nuchterheid levert ook basale vragen en antwoorden op. 'Before The Flood' is daarom een film voor iedereen.

DiCaprio maakte de film samen met Fisher Stevens, een ervaren documentairemaker. Hij produceerde in 2009 'The Cove', een Oscarwinnende film over de jacht op dolfijnen bij Japan. Het tweetal reisde nu de wereld over om industrialisatie, smerige oliewinning in uitgestrekte teerzandvelden of de treurnis van verdwenen koraal in de oceaan in beeld te brengen. De makers dekten zichzelf in. Hun filmproject zorgde voor veel reiskilometers in het vliegtuig. Dat stoot veel van het broeikasgas CO2 uit, waardoor de aarde opwarmt. Ze hebben de CO2-uitstoot wel netjes gecompenseerd door bomen aan te planten, lieten de heren weten.

DiCaprio, die als steenrijke filmster niet bepaald op kleine voet leeft, beseft dat de ogen ook op zijn persoon gericht zijn. Hoe kan hij andere mensen of zelfs landen nu de les lezen, als hij zelf een kast van een huis heeft en ongebreideld consumeert? Die vraag stelt hij zichzelf hardop in de film. Al was het maar, zo lijkt het, om te laten zien dat hij weet dat mensen hem daar op kunnen aanvallen. De rijke verwende Amerikaan, die lastige vragen komt stellen in ontwikkelingslanden?

In de film levert dit ook een gepeperde opmerking op van Sunita Narain van het Centrum voor Wetenschap & Milieu in India. Zo'n 20 procent van de huishoudens daar moet nog elektriciteit krijgen. Miljoenen huishoudens koken daar nu door gedroogde koeienmest te stoken onder de pan. "Alle inwoners van India willen toegang tot energie", zegt zij. Dat moet betaalbaar blijven. "En of we het nu leuk vinden of niet: steenkool is goedkoop." Alleen maar windmolens en zonnepanelen plaatsen is voor India volgens Narain geen zaligmakende oplossing. Volgens haar geven de Verenigde Staten ook niet het goede voorbeeld, door vol in te zetten op groene energie. "Het spijt me dat ik het zeg, ik weet dat je een Amerikaan bent, maar jullie consumptie hakt erin op de planeet", houdt zij een ietwat beduusde DiCaprio voor.

Jheronimus Bosch

Een doemscenario, waarin de aarde verloren is en een oplossing niet langer mogelijk, wordt door DiCaprio in de film gesymboliseerd door een het vijftiende-eeuwse drieluik 'De tuin der lusten' van schilder Jheronimus Bosch. Het doek, dat dit jaar nog in het Brabants Museum te zien was tijdens een overzichtstentoonstelling, toont op het linkerpaneel het paradijs. Rechts is een helletafereel te zien, met monsterlijke gedrochten en duisternis. Het middelste en grootste paneel laat drukte zien, chaos. Allerlei figuren en mensen krioelen door elkaar, doen goede en verderfelijke zaken. Er is overpopulatie, mensen verzamelen zich rond voedsel. Ze doen lieve, maar ook wrede dingen. De wereld van nu, in de ogen van DiCaprio. Vóór de (zond)vloed, zo zou de kring rond Bosch naar verluidt dit grootste en middelste paneel bestempeld hebben.

Op het net gezet, pal voor Amerikaanse verkiezingen

'Before the Flood' is tot vandaag nog kosteloos en zonder reclame op internet beschikbaar, voor hij in bioscopen verschijnt. DiCaprio besloot de film tijdelijk vrij te geven om zoveel mogelijk mensen te bereiken. De film is te vinden op Twitter, Youtube, Facebook, iTunes, Amazon en Playstation en Xbox One. Niet eerder zou een film zo grootschalig via deze kanalen vrijgegeven zijn. Dat de Amerikaanse verkiezingen voor de deur staan, speelt mee. DiCaprio wil dat klimaatverandering een thema is. De republikeinse presidentskandidaat Donald Trump geldt als klimaatscepticus. Als hij president wordt wil hij het internationale klimaatakkoord van Parijs openbreken. DiCaprio schaart zich aan de zijde van de democraten. Hillary Clinton wil naar eigen zeggen een stevige klimaatagenda implementeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden