Beetje drinken, beetje roken

Een spannende roman van Daniel Galera plus een boek van zijn vertaler verruimen de blik op Brazilië. Maar van taxichauffeurs valt ook veel te leren

Garopaba, een kleine Braziliaanse bad- en vissersplaats op het zuidelijk halfrond, maart 2008. De zomer loopt ten einde, de dagen worden korter, de nachten frisser, toeristen beginnen te vertrekken. Een naamloze sportleraar, achter in de dertig, rijdt in zijn oude Ford Fiesta het plaatsje binnen. In de kofferbak een handvol oude spullen, op de achterbank de hond Beta, waarover hij zich ontfermd heeft na de zelfmoord van zijn oude, zieke vader, een paar weken tevoren. Die gebeurtenis wil hij achter zich laten, alsmede een mislukte liefdesrelatie en bij nader inzien eigenlijk zijn hele leven in de grote stad Porto Alegre. Hij zoekt rust, nieuw werk, en heeft besloten zijn baard laten groeien.

Wat zijn leven er niet gemakkelijker op maakt, is dat hij lijdt aan perinatale anoxie, opgelopen door zuurstofgebrek tijdens zijn geboorte. De ziekte houdt in dat hij gezichten van mensen een paar minuten nadat hij afscheid van ze heeft genomen al is vergeten. Zelfs de trekken van zijn eigen gezicht ontdekt hij elke morgen bij het scheren opnieuw.

De nieuwe bewoner van Garopaba huurt een appartement met uitzicht op zee, begint een relatie met de jonge serveerster Dália, en steekt een helpende hand toe bij de opvoeding van haar zesjarige zoontje Pablito. Hij vindt een baantje als instructeur in een zwembad, de dagen verglijden in een rustig ritme en een landerige sfeer. De mensen in Garopaba verwachten niet veel van het leven, en laten het drinkend en blowend over zich komen, met zo nu dan enig onverplichtend van dattum.

Galera beschrijft het droog laconiek en laat het verhaal tot ontwikkeling komen vanuit de karaktereigenschappen van de personages en de anoxie van zijn hoofdpersoon.

Al gauw ontdekken we dat er nog een reden is dat die hoofdpersoon juist naar Garopaba is gekomen. Zijn grootvader Gaudério is er in de jaren zestig op raadselachtige wijze verdwenen. Was het moord?

De oude Gaudério leek welhaast geboren om ruzie te maken: "Als hij ging dansen kreeg hij mot. Ik snap nog steeds niet hoe hij het klaarspeelde om altijd ruzie te krijgen, want hij dronk weinig, rookte geen shit, gokte niet en zat niet achter de vrouwen aan." Op één zo'n dansavond viel opeens het licht uit. Toen het weer aanging restte een bloedvlek op de plaats waar tevoren Gaudério had gestaan. Wanneer de sportleraar begint te informeren naar de toedracht van diens verdwijning, reageren de bewoners van Garopaba afhoudend.

Galera vertelt zijn verhaal in de tegenwoordige tijd, en dat geeft het boek een verwachtingsvolle, broeierige sfeer. Wie een verhaal in de verleden tijd vertelt, kent de afloop en houdt daar, mag je als lezer aannemen, bij het vertellen rekening mee. Wie de tegenwoordige tijd gebruikt, doet alsof hij de ontknoping niet kent. Of een gebeurtenis verderop in het verhaal van belang zal blijken te zijn, valt op dat moment nog niet te bepalen, en Galera maakt daarvan gebruik om zijn verhaal een onbestemde, gedurige spanning mee te geven, waardoor de lezer het in één ruk uitleest.

Onvergetelijk hoogtepunt is een barre, dagenlange zoektocht in de regen, door de bergen, op zoek naar een mogelijke verblijfplaats van Gaudério.

De afloop van het boek zullen wij niet verraden, maar Galera zorgt voor een prachtige ontknoping - niet alleen in de thrillerachtige zin des woords, ook in de zoektocht van zijn hoofdpersoon naar de grondslagen van zijn bestaan.

De vertaler van Galera's roman, Harrie Lemmens, publiceerde onlangs ook zelf een boek. Zijn 'God is een Braziliaan' is de neerslag van drie reizen die hij in afgelopen jaren samen met zijn vrouw, de fotografe Ana Carvalho, maakte naar het land waar dit jaar de wereldkampioenschappen voetbal plaatsvinden. Zij bezochten acht steden, slenterden door de stadscentra, bezochten markten en musea, op zoek naar het Braziliaanse van Brazilië.

Vooral spraken zij met Braziliaanse schrijvers, onder wie ook Daniel Galera. Van velen van hen heeft Lemmens boeken vertaald, wat het contact uiteraard vergemakkelijkte. Bovendien kreeg de schrijver-vertaler zo de medewerking van een uiteenlopend gezelschap zeer goed geïnformeerde informanten, die bovendien allen in hoge mate de gave van het woord bezitten.

Daardoor krijg je als lezer een panoramisch beeld van de Braziliaanse maatschappij, gezien door de ogen van deze beroepsgroep. Dat Brazilië een land vol problemen is zal weinigen verbazen, maar ze worden makkelijker aanvaard dan hier - met een zeker fatalisme, omdat ze veel moeilijker oplosbaar zijn. De schrijver Paulo Leminski brengt het prachtig onder woorden: "Maar problemen los je niet op, problemen hebben een groot gezin en 's zondags neemt iedereen zijn probleem uit wandelen, met mevrouw en alle kleine probleempjes."

Speciale vermelding verdienen de vele taxichauffeurs met wie de schrijver sprak. Er rust onder reisschrijvers en journalisten een wat nuffig, in de loop der jaren gegroeid taboe op het sprekend opvoeren van leden van deze beroepsgroep. "Een journalist", schijft Lemmens, "zei ooit tegen me dat je nooit taxichauffeurs in een artikel mag opvoeren, omdat dat zelfs als cliché afgezaagd is. Gelukkig ben ik geen journalist. De meeste chauffeurs die we in Brazilië zijn tegengekomen waren rasvertellers." Hij citeert ze dan ook met graagte, en het levert mooie inzichten op. 'God is een Braziliaan' is een boek waarin deze beroepsgroep, na jaren van veronachtzaming, een te lang uitgestelde inhaalslag maakt.

Het aparte katern met de foto's van Ana Carvalho doet mooi recht aan de overrompelende kleurenpracht van het land, die voor ons even exotisch is als de analyses en anekdoten in de tekst.

Daniel Galera: Met bloed doordrenkte baard. Uit het Portugees vertaald door Harrie Lemmens. Atlas Contact, Amsterdam; 448 blz. euro 24,99

Harrie Lemmens: God is een Braziliaan. Met foto's van Ana Carvalho. Atheneum, Polak & Van Gennep, Amsterdam; 335 blz. euro 19,99

Rio de Janeiro. "De zomer loopt ten einde. De toeristen beginnen te vertrekken"

Problemen worden er makkelijker aanvaard, omdat de oplossing moeilijker is

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden