Beethovens Elise: je hebt nieuws en je hebt nieuws

Het recente nieuws dat de identiteit van de vrouw voor wie Beethoven zijn ’Für Elise’ componeerde eindelijk bekend was, werd deze week overstemd door de mededeling dat de populaire pianocompositie helemaal niet van Ludwig van Beethoven zelf is. Je hebt nieuws, en je hebt nieuws.

Een Duitse musicoloog traceerde eerder dit jaar in Weense doopregisters de naam van Maria Eva Elise Roeckel, een Italiaanse muziekwetenschapper beweert nu dat de Bagatelle in a-klein het werk is van een verre Duitse vakgenoot van hem: Ludwig Nohl. Volgens de Italiaan – die deze week op zijn onderzoek promoveerde – heeft musicoloog Nohl in 1867 onleesbare aantekeningen van Beethoven gebruikt om een geheel eigen muziekstuk te maken. Niet ter meerdere eer en glorie van zichzelf overigens, wat je wel zou verwachten, maar gewoon met de naam Beethoven erboven.

Mocht het inderdaad om een vervalsing gaan, dan zal dat aan de populariteit van het beruchte stukje met de beroemde beginnoten (eigenlijk niets meer dan een wat tergend uitgetrokken triller) weinig afdoen. Er zijn aardig wat eerdere voorbeelden van beroemde muziekstukken die jarenlang doorgingen voor het werk van een ander; ze zijn nog steeds beroemd. Er is wel een verschil te herkennen. Sommige vervalsers wilden met de eer aan de haal, terwijl anderen zo anoniem mogelijk wilden blijven.

In de eerste categorie valt natuurlijk Franz graaf von Walsegg. Hij was de anonieme besteller van een dodenmis bij Mozart. De compositie was een eerbetoon aan zijn jong overleden vrouw en Von Walsegg had er –hij was amateurcomponist– zijn eigen naam boven willen zetten. Zoals bekend stierf Mozart tijdens het componeren van het Requiem en kwam er van het plannetje van de graaf weinig terecht.

Een andere musicerende en componerende graaf, Unico Wilhelm van Wassenaer, was zelf juist niet zo overtuigd van zijn compositorische kunnen en publiceerde zijn ’Concerti Armonici’ anoniem. Sindsdien werden de concerten toegeschreven aan Pergolesi. Pas in 1980 dook er een manuscript op in kasteel Twickel en kon er weer een compositie van Pergolesi’s lijst worden afgehaald. Want ook de beroemde aria ’Se tu m’ami’, opgenomen in de bundel Arie antiche, bleek niet van Pergolesi, maar van de albumsamensteller, de musicoloog Alessandro Parisotti. Zo goed vervalst, dat ook Stravinsky erin geloofde en de aria hergebruikte in zijn ’Pulcinella’. Hündels ’Dank sei dir Herr’ bleek het werk van Siegfried Ochs, Bachs ’Bist du bei mir’ van Gottfried Stölzel. Het beroemde ’Kattenduet’ is niet van Rossini en de ’Speelgoed’-symfonie niet van Joseph Haydn, noch van Leopold Mozart. Die blijkt geschreven door een Tiroler monnik. Elise is in goed gezelschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden