Beeldschone Musil-bewerking van Cassiers

’De man zonder eigenschappen I’, door het Toneelhuis (regie Guy Cassiers); tournee t/m 4/12 (24/9 in Breda); info: www.toneelhuis.be

Het is 1913. In Wenen komen vertegenwoordigers van de elite bijeen om de viering van het 70-jarige keizerschap van Frans Jozef voor te bereiden. Deze zogenaamde Parallelactie is tevens een poging om het 30-jarige jubileum van de Duitse keizer de loef af te steken.

Meer dan twintig jaar werkte Robert Musil (1880-1942) aan ’De man zonder eigenschappen’. Hij liet deze satire over de ondergang van de Donaumonarchie en de Europese beschaving na als een onvoltooide symfonie. De bijna tweeduizend pagina’s tellende roman werd in 1999 uitgeroepen tot belangrijkste Duitstalige roman van de 20ste eeuw.

Ongewild betrokken geraakt bij de Parallelactie bekijkt titelheld en scepticus Ulrich (Tom Dewispelaere) het ijdele gedoe in deze adellijke, hoogburgerlijke en militaire kring. Terwijl de vrouwen om hem heen cirkelen, ziet hij hoe idealen en eigenbelang samenklonteren en vermorzelen in destructief gefilosofeer.

Met zijn theaterbewerking toont Guy Cassiers zich wederom de kunstenaar, die eerder bij het Ro Theater de fenomenale Proust-cyclus op toneel zette. Hij schildert met taal en beelden een tableau vivant, dat de bedoelde tijd ver overschrijdt. Met ruimte voor interpretaties en linken naar het huidige tijdgewricht.

Schitterend hoe Cassiers twee kunstwerken en live-projecties weeft tot een allesomvattend decor. ’Het laatste avondmaal’ van Leonardo da Vinci wordt suggestief gespiegeld in de vergaderopstelling van de leden van de Parallelactie. Videoclose-ups van in elkaars oor fluisterende gezichten suggereren intriges. Zo sluipt al in de schijnbare harmonie van Da Vinci hoogmoed en moreel verval. Die verandert in de chaos van ’De intocht van Christus in Brussel’ van James Ensor, dat het beeld van de tweede helft bepaalt. Fraai wordt de afstand tussen elite en het morrende volk aangegeven. Terwijl de Parallelactie binnen vergadert, wordt op jaloeziestroken achter hen de stoet maskerkoppen van Ensor geprojecteerd.

De ontbinding van een tot decoratie verworden samenleving in een sublieme collage van spel, vormgeving en taal. Dat is de overheersende indruk. Geestig is ook de kostumering, zoals de kokette actievoorzitter Diotima (Gilda de Bal) die als een exquise bonbon is verpakt. Tegelijk staat de doordachte esthetiek emotionele of ontredderde betrokkenheid in de weg en verkleuren Musils briljante formuleringen gaandeweg tot voortbabbelend intellectualisme. Maar wat een beeldschone belofte voor de rest van het drieluik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden