beeldende kunst

T/m 28/2; Museumstraat 40 in Dordrecht, di-za 10-17 uur, zo. en feestd. 13-17 uur, gesloten eerste kerstdag en Nieuwjaar. Catalogus: uitgave Waanders in Zwolle, f 49,50, in de boekhandel f 69,50.

Dat gebeurt in zijn beroemdste doek 'De luistervink' (een meisje dat in een interieur de kijker attent maakt op de keukenmeid, die op het punt staat te worden verleid) en ook in 'De liereman', waar achter een gezelschap van land- en leeglopers een vrouw met een alleszeggende blik haar commentaar op de scene aan de kijker geeft.

Beide schilderijen zijn te zien op de expositie 'De Zichtbaere Werelt', waarmee het Dordrechts Museum zijn 150-jarig bestaan viert. Maes was een Dordtse schilder, zoals alle kunstenaars uit de 17e eeuw wier werk nu - tijdelijk - is teruggekeerd in deze oude Hollandse stad. Aan de hand van eigen bezit, maar ook met zelden uitgeleende doeken uit het buitenland, geeft het museum een indruk van wat er een eeuw lang aan schilderkunst in een stad werd voortgebracht.

Het is een echte dwarsdoorsnede, waarin zowel grote namen voorkomen als die van meesters van het tweede plan. Hoewel gezocht werd naar kwaliteit, leidde dat voor het museum niet uitsluitend tot een keuze van de beroemdste schilders uit Dordrecht; veel schilders kwamen niet boven het regionale belang uit. Beroemdheden als Aelbert Cuyp, Samuel van Hoogstraten, Ferdinand Bol, Maes, Arent de Gelder en Godfried Schalcken vormen binnen deze opzet mini-exposities die net te weinig zeggen over de kwaliteit van het geheel.

Geisoleerde stad

Ondanks een veel informatie opleverend onderzoek naar het kunstleven in deze periode wordt nog niet helemaal duidelijk hoe de kunst zich er ontwikkelde. Dordrecht was in de 17e eeuw een geisoleerde stad, midden in een waterrijk land. Met 40 000 inwoners was het geen grote stad, met wel veel kunstenaars.

Dordrecht mocht dan een regentenstad heten, de opdrachten kwamen overwegend van de burgerij. Dat is aan de kunst van die tijd te zien. Portretopdrachten uit de burgerij zijn er legio, maar groepsportretten zoals schutterstukken kwamen nauwelijks voor. De Dordtenaar kocht graag een (prettig geprijsd) stilleven, waarvoor hij bij schilders als Bartholomeus Assteyn, Johannes Bosschaert, Jacob Gerritsz. Cuyp (vader van Aelbert) of Abraham van Calraet terechtkon. Daarnaast waren er schilders die religieuze thema's uitkozen, meer voor burgers, dan voor de rooms-katholieke kerk, die in Dordrecht trouwens verboden was. Werk dat niet in opdracht ontstond, kwam op de vrije markt terecht, zoals landschappen van Aelbert Cuyp.

Zo'n divers aanbod lijkt veel, maar toch moet je vraagtekens zetten bij de veronderstelling dat er in Dordrecht genoeg vraag bestond. Belangrijke verzamelaars waren er nauwelijks. Dordrecht, niet echt een rijke stad, zag veel schilders vertrekken, van wie sommigen lang niet altijd terugkeerden. Aanleiding hiertoe was de aantrekkingskracht die Rembrandt in Amsterdam had op jonge schilders. Er is in de 17e eeuw geen stad geweest van waaruit zoveel schilders naar Rembrandt zijn getrokken. In Dordrecht waren er acht en zeker niet de minsten: Van Hoogstraten, Bol, Maes en Benjamin Gerritszoon Cuyp kregen les van hem.

Onduidelijk is waarom Rembrandt juist uit Dordrecht zo'n groot aantal leerlingen heeft gehad. Het museum schrijft het toe aan de invloed van Jacob Gerritsz. Cuyp. Deze zoon van Gerrit Gerritsz. Cuyp, stamvader van de schildersfamilie, is met werk van wisselende kwaliteit vertegenwoordigd. Dat geldt voor zoveel werk dat slechts bedoeld lijkt om het beeld van de kunststad Dordrecht compleet te maken. Om die reden is de catalogus meer dan gewoonlijk een wezenlijk onderdeel van de presentatie. De tentoonstelling zelf ademt een matte sfeer. De expositie wil maar niet tot leven komen, straalt wat droevigs uit en is op verschillende punten gewoon lelijk. Zij doet daarmee afbreuk aan het beeld van het kunstleven in Dordrecht dat in de catalogus via veel invalshoeken geschetst wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden