beeldende kunst

AMSTERDAM - H. Vlugt, Hotel Europe, room 558, Sumen, Ludogorie, Bülgija, Bulgary.

Vanachter zijn werktafel in Naarden-Vesting zwierf kunstenaar Harald Vlugt de afgelopen maanden door heel Europa. Bulgarije, Odessa, Enschede, Malta, The Isle of Man, de Baltische Staten, Timosuara, Kosovo, Palermo. Overal stuurde hij brieven naartoe, 715 in totaal. Adressering: H. Vlugt, Hotel Europe, waarop kamernummer, stad en land volgen. Iedere brief is beschilderd met het deel van de Europese landkaart waarin de plaats ligt: het vasteland is groen, de zee en rivieren blauw. Ongeveer zestig procent kwam tot nu toe retour. Onbestelbaar, adres onbekend. De brief naar Bulgarije kwam vorige week terug, 104 dagen na versturen. Harald Vlugt zal haar binnenkort toevoegen aan de teruggekomen brieven die op vier tafels in de Nieuwe Vleugel van het Stedelijk Museum de kaart van Europa vormen. De nog niet retour gekomen enveloppen zijn vervangen door grijze kopieën, zodat de kaart in ieder geval compleet is.

De grijze vlekken liggen op plaatsen waar je ze zou verwachten: Rusland, Oekraïne, Moldavië, Albanië. Maar ook België is nog grijs. Geen van de drie gestuurde brieven - naar Brussel, Brugge en Luik - kwam terug. Zoals ook de postbode in Enschede niet de moeite heeft genomen Vlugt zijn kleinood terug te bezorgen. Een beetje pijnlijk. De PTT van Groot-Brittannië staat er veel beter op: de Royal Mail stuurde 87 procent terug. Ook Duitsland, Portugal en Spanje scoren goed.

“Een reisverslag zonder reiziger”, noemt Harald Vlugt zelf zijn project. “Ik wil op semi-wetenschappelijke wijze het functioneren van de Europese posterijen testen. En via de post beleef ik zo allemaal avonturen. Het mooie is dat iedereen een ander verhaal kan verzinnen bij het bekijken van de kaart. Een sociaal-geograaf kijkt anders dan een bioloog of een politicus. Ik heb alle details weggeschilderd, zodat de pure vorm van Europa overblijft. Dat is bijzonder verhelderend. De adressen leggen heel duidelijk de opbouw van Europa bloot. Je begrijpt bijvoorbeeld ineens waarom Turkije en Griekenland zoveel onderlinge strijd hebben. Alle eilandjes voor de Turkse kust zijn in Griekse handen. De Turken hebben er maar een stuk of drie in het noorden. Het project is zo helder, dat je er geen uitleg bij nodig hebt. Iedereen kan ermee uit de voeten.”

Veel van de post kwam terug met de gebruikelijke stempels en stickers: 'adres onbekend', 'return to sender' (Groot-Brittannië), 'retur til' (Zweden), 'ao rementente' (Portugal), 'zwrot' (Polen). De Russische zitten vol cyrillische tekens, sommige postbodes zijn druk aan het krassen en schrijven gegaan, anderen hebben geprobeerd toch nog een Hotel Europe te vinden of iets dat er op lijkt. Vlugt heeft een paar Hotel Europa's ontdekt: in Amsterdam natuurlijk, maar ook in het Italiaanse Foggia, Belfast, Letland en het Franse Morlaix. En dat zijn dan nog alleen de hotels die Vlugts brief keurig in een envelop stopten en naar Naarden-Vesting terugstuurden.

“Sommige hotels sturen folders mee, zoals het North Cape Hotel in het Noorse Karasjok. Een andere brief werd teruggestuurd door een Bird Ringing Centre in Estland. In het hoge noorden van Schotland is de postbode uitgekomen bij een soort ideëel werkkamp in Findhorn. Hij had er van alles op geschreven, zoals 'try Sues Caravan'. Bij de teruggestuurde brief hadden ze een artikel over het kamp en een folder gestopt. Het blijkt dat ze mijn project uiteindelijk wel hebben begrepen, want er staat 'This is where your letter ended up' bij gekrabbeld.”

“Uit Rusland kreeg ik van iemand een volgetypte brief vergezeld van allerlei krantenartikelen, helaas allemaal in het Russisch. Ik ben nu bezig ze te laten vertalen. Een andere Rus stuurde me een in gebrekkig Engels geschreven sollicitatiebrief. Hij was boer en volgens hem kon ik vast wel voor werk zorgen.”

Vlugt wil er eigenlijk niet van horen dat zijn project mail-art zou zijn. Het gaat hem niet zozeer om het esthetische aspect van de brieven, alswel om de conceptuele kant van het project. Bovendien: “Vijfenzeventig procent van alle mail-art gaat om hele kleine vrijblijvende dingen. Het had een functie in de jaren zestig, kunstenaars in Oost-Europa wilden zo uit hun isolement te komen. Nu bestaan dat soort onderdrukte gebieden bijna niet meer, afgezien van China misschien. Alleen On Kawara, die heeft prachtige dingen gedaan. Dat is voor mij ook de ultieme conceptuele kunstenaar. Ik ben een grote fan van zijn werk en bezit ook een van zijn telegrammen met 'I am still alive'.”

Hotel Europe is een vervolg op het project Hotel the World dat Vlugt begin jaren tachtig deed. “Dat was hetzelfde principe, maar veel kleinschaliger. Het ging toen om 140 enveloppen die de hele wereld over gingen, nu zijn het 715 brieven, een gigantische logistieke organisatie. Ik heb uitgerekend dat ik 25 000 postbeambten 'dwing' om mee te werken aan mijn kunstwerk. In totaal zullen de brieven ongeveer een miljoen kilometer reizen.”

Voor veertig procent van de brieven is de reis nog niet voorbij. Harald Vlugt zal zijn brievenbus de komende maanden nog scherp in de gaten blijven houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden