beeldende kunst

T/m 31 maart in Het Paleis, Lange Voorhout 74, Den Haag. Di t/m zo 11-17 t/m 31 mrt. Cat. maskers ¿ 49, cat. Iba N'diaye ¿ 14,95.

Maar dat betekent dan ook dat het voorwerp incompleet is. Er hoort een danser bij, indrukwekkend uitgedost. Hoe, dat is te zien in Het Paleis Noordeinde. Het geeft wel een cultuurschokje om daar grimassen uit Afrika aan te treffen in vroegere verblijven van hofdames.

Francine N'diaye heeft voor de expositie 'Magische maskers' 106 voorwerpen gekozen uit de 30 000 in het Musée de l'Homme in Parijs, waar zij als conservatrice heeft gewerkt. De maskers zijn gemaakt voor rituelen in landen van West- en Centraal-Afrika. Ook vandaag nog kunnen wij navoelen hoe enthousiast in het begin van deze eeuw kunstenaars als De Vlaminck en Picasso deze 'curiosa' in uitdragerijen ontdekten als kunstwerken die, los van academische tradities, expressief waren. Volkenkundig onderzoek heeft uitgewezen dat de markante stijlen van Afrikaanse maskers en beelden op conventies berusten.

Ondanks de traditionele rituele eisen zijn er grote kwaliteitsverschillen. In Het Paleis zijn enkele opmerkelijk mooie stukken te zien zoals een gezichtsmasker in de Kwele-stijl (grens Gabon/Kongo) en het sobere geestenmasker van de Toma in Guinee. In Parijs is nu sprake van het overbrengen van sommige Afrikaanse kunstwerken uit het Musée de l'Homme naar het Louvre. Maar het was de samenstelster van deze expositie niet te doen om topstukken zoals we die in sommige musea en in publikaties kunnen zien.

In het Haagse pand legt N'diaye weer eens de nadruk op het door veel kunstliefhebbers wat veronachtzaamde volkenkundige aspect. Waar mogelijk ontsluiert zij in de catalogus de geheimen die in de dingen schuilen. Oorspronkelijk hadden al deze voorwerpen een magische lading voor de maker en de gebruikers.

Een groep geheel 'aangeklede' maskers van de Dogon (Mali) geeft enige indruk van de werking die zij hebben (ook vandaag nog) wanneer zij in hun rotsachtige gebied dansen. Men moet zich daar dan nog de Afrikaanse nacht bij denken en muziek en ook schoten in de lucht uit zeer lange, onbetrouwbare geweren. Heel drastisch is met de natuurlijke gelaatsvorm omgesprongen voor drie maskers van de Ivoorkust. Luguber is een masker uit Kameroen met een mensenschedel en met getande kaken als sier aan een weefsel van brandnetel-vezel. Een restant van een echt gebit is opgenomen in een masker uit Tanzania dat op de verdieping van de hofdames prijkt.

Aankopen kan het Parijse museum zich sedert de jaren tachtig niet meer veroorloven. De prijzen zijn vandaag exorbitant. Er zijn ook steeds meer bekwame vervalsingen in omloop: voor de handel vervaardigde stukken. Het is een internationale industrie. Tjiwara's uit Mali, zoals er op deze expositie staan, worden vandaag behalve in Mali zelf ook gemaakt door Toraja's in Indonesië.

Westerse handelaren bestelden bij de Songye in Zaïre een meer spectaculaire versie van het Kifwebe-masker, met een vooruitstekende mond en op het hoofd een hanekam. Toen gingen de Songye dat type ook voor ritueel gebruik maken, als bijzonder krachtige maskers. Die zijn dus weer authentiek.

Iba N'diaye, de man van de Française die de expositie ontwierp, is een Senegalees die naar Parijs ging voor een academische kunstscholing. Terug in zijn geboorteland bleek, dat men daar zijn opvattingen te westers vond. Hij woont met zijn vrouw in een flat in Parijs met door hem verzamelde Afrikaanse beelden. Zichzelf beschouwt hij niet als een Afrikaanse schilder maar als een hedendaags-internationale. Het beste doek dat hij op zijn expositie in Het Paleis toont is een hulde aan Goya. Voor het overige blijkt hij vooral een tekenaar met een eigen trant te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden