beeldende kunst

Joan Miró. Grafiek 1930-1972. Stedelijk Museum Schiedam. Di t/m za 11-17, zon- en feestd. 12.30-17. Tot en met 28 mei. Toegang ¿ 8,50. Cat. ¿ 9,50.

Voor het eerst is nu in Nederland een overzicht van zijn prenten. De expositie heeft een ton gekost. Ze is mogelijk gemaakt door de Rotary Club Schiedam-De Veste en een aantal sponsors. De entree-gelden gaan naar goede doelen.

De Catalaan Miró heeft in Frankrijkin zijn lange leven honderden schilderijen, collages en tekeningen voortgebracht en bovendien assemblages, keramiek en beelden. Op schilderijen monteerde hij soms ongewoon materiaal zoals kabeltouw. In de uiteraard meer gehomogeniseerde grafiek komt zijn zin voor materiaal subtiel tot uiting. De Schiedamse tentoonstelling omvat ongeveer een kwart van zijn grafische produktie. Er zijn etsen bij, litho's, drogenaalden, aquatinten en combinaties daarvan, alsmede zeefdrukken.

Miró zag er uit als een correcte, wat in zichzelf gekeerde burgerheer, maar als kunstenaar was hij een anarchist. Hij negeerde de artistieke verworvenheden van enkele eeuwen en deed het uitsluitend met lijnen en vlekken - net als holbewoners. De experimentele kunstenaars in de jaren vijftig zagen in hem een voorganger.

Het museum heeft ter vergelijking een kleine keuze van 'Cobra'- en verwant werk in de aula gehangen: Appel, Constant, Rooskens, Wolvecamp, Ouborg, Jan Nieuwenhuis en Wout van Heusden. Een surrealistisch werk van Harry van Kruiningen zou hier ook op zijn plaats zijn geweest.

Miró heeft eens betoogd dat een kunstwerk meer dient dan burgerlijk vermaak: het moet voortkomen uit zieleroerselen. In 1959 zei hij in een interview dat hij een pessimist was. “Ik denk altijd dat alles slecht zal aflopen. Als er onopzettelijk iets grappigs in mijn werk is, dan komt dat waarschijnlijk voort uit de behoefte om te ontsnappen aan de tragische kant van mijn temperament. Het leven komt me absurd voor.”

De expositie begint met bladen in zwart/wit. Vervolgens komen er kleuren: vooral blauw, geel en groen, altijd zwarte lijnen, soms wat bruin en uitgespaard of uit zwart weggehaald wit. Eigenaardigheden van grafische technieken stak hij op van collega's. In sommige bladen zitten trekjes die zowel hij als anderen hebben opgedaan in Hayters befaamde 'atelier 17' in Parijs en later New York. Forse picturale vegen, als uit een drooglopend maar nooit uitgeput penseel, verkreeg hij door toepassing van carborundum, volgens een procédé van de graficus Henri Goetz.

Volgens de vakgrafici met wie hij zijn prenten uitvoerde, ging Miró intuïtief te werk. Een staand formaat kon gaandeweg veranderen in een liggend. Op een onvoorspelbaar moment kon een meestal poëtische titel in hem opkomen. Die titel ging dan weer meebepalen wat er verder moest gebeuren. Tijdens het werk leek Miró volmaakt gelukkig.

Onpeilbaar

Hij begaf zich in een horizonloze, onpeilbare ruimte zonder zwaartekracht. Daar vond hij een waaghalzige, ogenschijnlijk ongebonden vrijheid - zoals de mens die geen houvast heeft aan een omschreven geloof. Allengs kreeg hij een voorkeur voor grote, 'lege' partijen in één kleur. Maar er zijn ook ruimte- en rusteloze, donkere prenten die op werk van Jackson Pollock lijken. De bladen reflecteren zowel bekommernissen als vreugden van het driftleven, de dreiging van de tweede wereldoorlog, de woede tijdens de Spaanse burgeroorlog en de studentenopstand van 1968.

Toen werken van Miró tot de culturele weelde-artikelen gingen behoren, kon hij voor edities van de Galerie Maeght vlotweg putten uit zijn voorraad figuurtjes, waaronder levensvormen als in een microscopisch preparaat alsook firmamenten en sekssymbolen. Volgens sommige critici is deze beeldtaal àl te persoonlijk. Blijkens de weerklank die ze vindt, heeft ze toch iets algemeen menselijks.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden