beeldende kunst

UTRECHT - Bas Jan Ader werd voor het laatst gezien op 9 juli 1975 op Cape Cod in Massachusetts. De 33-jarige kunstenaar stapte daar in een zeilboot om alleen de Atlantische Oceaan over te steken in het kader van zijn kunstproject 'In Search of the Miraculous'. Een jaar later werd het wrak van zijn boot gevonden bij Ierland. De kunstenaar was verdwenen; hij liet een klein maar buitengewoon indringend oeuvre achter.

ROBBERT ROOS

Op de eerste 'sub.club'-avond (morgen om 20 uur in 't Hoogt) van de Utrechtse Stichting Impakt - platform voor jonge en oude mediakunst - staat Bas Jan Ader centraal. Een interessante keuze, want het oeuvre van Ader heeft door zijn vroege dood én zijn uitzonderlijke verbeeldingskracht een bijna mythische status gekregen. Ader is de ultieme jaren zeventig-conceptueel. Zijn oeuvre is niet vervuild met de invloeden uit de decennia daarna die hun sporen achterlieten in het werk van tijdgenoten als Jan Dibbets en internationale kunstenaars als Vito Acconci. Bas Jan Ader was hartstochtelijk op zoek naar de magie van het leven. Daar kwam een forse portie melancholie en tristesse bij kijken. Het is de directe emotionaliteit van zijn films die het werk zo authentiek en betekenisvol maken.

Veel kunstenaars gebruikten in die jaren hun eigen lichaam als object in video's, films, foto's en performances, soms op het sado-masochistische af, maar weinig tartten het lot zo als Bas Jan Ader. Aan het begin van de jaren zeventig maakte Ader een serie films over het vallen. Eerst balanceert hij met een stoel op het puntdak van zijn huis om er vervolgens van af te donderen, zijn val alleen onderbroken door de dakgoot.

Vervolgens rijdt hij met een fiets het water in, kruipt hij over een boomtak zo dicht naar het uiteinde dat hij in de sloot eronder plonst en geeft hij zich aan zee over aan een windvlaag, zijn val alleen gebroken door een stellage. Vallen is het ontbreken van controle, het falen van de mens om greep te krijgen op zijn lot. Bij aanvang van de films weet je al meteen dat de val komt, waardoor de gebeurtenis iets tragi-komisch krijgt. Die tragiek gecombineerd met de komedie (de slapstick) zorgt voor een ironie die de grote thema's - waar Ader wel degelijk mee stoeide - iets relativeert. Het is echter de overgave die zo imponeert waarmee de kunstenaar zijn eigen lijf als metafoor gebruikt voor de 'condition humaine'. De film 'I'm too sad to tell you' is misschien wel het mooiste van zijn oeuvre. Hier komen de melancholie, de tristesse en het tragikomische opnieuw samen. Zes minuten lang geeft de kunstenaar zich in beeld over aan intens verdriet. Er is geen geluid, zodat het snikken gaandeweg het filmpje omslaat in een oorverdoverend confronterende stilte. Het verdriet groeit uit tot iets groters dan een huilbui van Ader alleen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden