beeldende kunst

Rosemarie Trockel, gebreide schilderijen, t/m 31 mei in De Pont, stichting voor hedendaagse kunst, Wilhelminapark 1, Tilburg. Open tel 013-438300. Catalogus f 12,50.

De collectie van de afgelopen september geopende stichting voor hedendaagse kunst De Pont in Tilburg groeit langzaam. De bedoeling is regelmatig iets aan te kopen, vaak nadat een werk al een tijdlang in de expositieruimte van De Pont tentoongesteld geweest is en heeft kunnen 'acclimatiseren'. Daarnaast organiseert De Pont kleine solo-exposities, zodat er regelmatig iets nieuws te zien is zonder een hele tentoonstellingsmachine te hoeven laten draaien. De eerste in deze reeks presentaties is de huidige van de Duitse kunstenares Rosemarie Trockel (1952).

Stigma

'Een soort van feministe' bestempelde een rondleidster in De Pont Rosemarie Trockel. Dat is nogal een irritant stigma, ook al kiest Trockel regelmatig traditioneel 'vrouwelijke' materialen als basis voor haar werk. In de openingstentoonstelling van De Pont was al iets van haar opgenomen, dat nu nog steeds te zien is: 'Zonder titel' (1992) bestaat uit grote, rechthoekige, witgelakte aluminium platen met ronde kookplaten erop gemonteerd. Ze zien eruit als enorme, elektrische kookstellen die als schilderijen aan de wand hangen.

De 'schilderijen' van haar huidige presentatie zijn 'Strickbilder' ('gebreide schilderijen'), gemaakt van machinaal vervaardigd breisel, waar een computergestuurd patroon van vlekken in verwerkt is. De vlekken zijn ontleend aan die van de Rorschach-test. Deze omstreden persoonlijkheidstest die van inktvlekken uitgaat, werd begin jaren twintig ontwikkeld door de Zwitserse arts Hermann Rorschach. De proefpersoon moet zeggen wat hij in de vlekken ziet; voorondersteld wordt dat zijn antwoorden een weerspiegeling zijn van bepaalde trekken in zijn persoonlijkheid.

Het idee om door toevallig ontstane patronen het onderbewuste en het associatief vermogen aan te wakkeren, werd door de kunstenaars van het surrealisme (met name door Max Ernst maar ook door Marcel Duchamp) eveneens graag gebruikt. Het gebruik van een inktvlek, tot een symmetrisch patroon gedrukt tussen een dubbelgeklapt vel papier, was voor Ernst een geliefd uitgangspunt voor een kunstwerk. Het verschil met de vlekken van Rorschach was dat deze laatste nauwkeurig op vorm geselecteerd waren om aan de associaties van de proefpersoon voldoende conclusies te kunnen verbinden; daardoor zijn deze nauwelijks nog 'toevallig ontstaan' te noemen.

Opgeblazen

In de jaren zeventig maakte Andy Warhol kunst van de Rorschachtests door ze op te blazen tot formaten van 4,20 x 3,05 meter. Behalve het formaat veranderde daardoor niet veel. Wat Trockel nu doet, is opnieuw kunst maken van de oorspronkelijke Rorschach-Bilder, maar door haar formaten (250 x 160 cm), materiaalkeuze (breiwerk op doek bevestigd) en uitvoering (computergestuurd,

hinaal breisel) weet ze tegelijk vele vragen op te roepen die zowel met persoonlijke associaties en het onderbewuste als met psychologie en sociaal-maatschappelijke probleemstellingen te maken hebben. Trockels breisels gaan net als haar kookplaat-schilderijen over rolpatronen en vooroordelen; in dit geval over die van de psycholoog die zijn patient op grond van vooronderstellingen denkt te kunnen analyseren en over die van de maatschappij die vooraf stelt wat vrouwelijk en vrouwenwerk is. Daardoor werken de doeken als een soort spiegel, van persoonlijke en maatschappelijk bepaalde gevoelens.

Toch is 'feministe' geen echt goede benaming voor Trockel. Het stempel zou nog wel kunnen gelden voor haar eerder gemaakte, gebreide schilderijen met patronen van wolmerken, hamer-en-sikkel en Playboybunnies. Haar keurige kookplaten -als -koeievlekken ('Zonder titel' 1992) en de vijf Rorschachbilder met hun diepblauwe vlekken op zachtgrijze fonds zijn echter behalve dragers van een boodschap zodanig esthetisch, dat het onmiskenbaar 'echte kunst' is en daardoor bijna onschadelijk. Zeker in een ruimte als die van De Pont, waar kunst steeds prachtig uitkomt en daardoor (in weerwil van welke boodschap dan ook) altijd gewoon mooi is. Toch zijn deze schilderijen ook zo merkwaardig, dat ze in je hoofd blijven hangen; daardoor werken ze uiteindelijk toch ook weer door op een onbewust niveau.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden