beeldende kunst

Quirijn van Tiel: verzameld werk. Singermuseum, Laren. Di t/m za 11-17; zo 12-17 t/m 10 sept.

Maar zelfs in Nederland is hij nooit zo bekend geworden als Leo Gestel, die de inzending naar de Biennale had samengesteld. In drie grote zalen van het verjongde Singermuseum kan men hem nu alsnog de maat nemen.

Zijn schilderijen hebben de sfeer van streekromans, met aanvankelijk forse en later dromerige trekken. Levend in een tijd van crisis, oorlog en ten slotte vernieuwing, schiep hij zich een ietwat zwaarmoedig Arcadië: een goedaardiger wereld dan de feitelijke. Ze was aanvankelijk verwant aan die van Valerius de Saedeleer, Albert Saverys en Permeke. Van Tiel stond open voor dezelfde Vlaamse invloeden als zijn tijdelijke stadsgenoten Kees de Back en Hendrik Chabot. En evenals deze generatiegenoten zocht hij zijn motieven graag op het platteland, ook wanneer hij onder de rook van Rotterdam werkte.

In 1935 tot 1941 waren nieuwe schilderijen van Van Tiel in Amsterdam te zien, in de Kunstzaal van Lier op het Rokin waar ook vaak nieuw werk van Carel Willink hing. In de laatste jaren vóór de Duitse inval 'werd de wereld van de kunstenaar verkeerd'. Ook sommigen van zijn collega's gingen destijds fantastisch onraad verbeelden. Op een doek in Laren zit een kleine figuur rustig aan de voet van een gigantische koffiekan. De kan is tevens een open stal waar een paard uit loopt. Op de kan prijkt een haardos met een hark.

In een ander vertellend tafereel hangt aan een ketting een huis in de vorm van een slot. Er steekt een holle buis uit, met aan het einde een nest met eieren. Zwaar van symboliek is de tekening 'Huilende zon' uit 1940, met een zonnebloem boven een clown die ruggelings op een paardachtig dier met kippepoten zit. Het dier is gespannen voor een korte kar waar een waterval met mensenfiguurtjes uit stort. Op een ander blad uit dat jaar bevindt een vrouw zich op een drijvend nest dat bijeenblijft door een doornenkroon. Zo valt er veel te bekijken. Aan de surrealistische inslag zal een Hiëronymus Bosch-expositie in het Museum Boymans niet vreemd zijn geweest. Maar de bedenksels van Van Tiel zijn niet zo suggestief.

Stil en vredig dan weer is een besneeuwd Brabants landschap uit de bezettingsjaren. De hevige onrust van een laaiend zwerk daarentegen heeft een zomer uit 1942, evenals een landschap met rode daken dat volgens het bijschrift van omtreeks 1935 zou zijn. De lucht doet denken aan 'De brand van Rotterdam' van Hendrik Chabot. Van Tiel woonde van 1940 tot 1967 te Rhoon dicht bij Rotterdam.

Het naoorlogse werk begint in Laren met een kleurrijke 'Verloren zoon' die het huis der zonde heeft verlaten. Enkele Zuidlimburgse landschappen zijn ondanks de kleur merkwaardig lichtloos, maar een helder geel domineert een doek met twee figuren uit 1958 - dat onmiskenbaar de invloed van Campigli toont. Van Tiel was soms wat al te ontvankelijk.

Vóór 1940 was hij met Hendrik Chabot en Marius Richters lid van de Rotterdamse groep R'33. Nadien nam hij behoudens enkele tentoonstellingen niet meer deel aan het kunstleven in de Maasstad. Hij werkte teruggetrokken in zijn dorp en bracht de zomers door op het Franse platteland.

In zijn vroege werk borstelde hij in een brede, pasteuze trant de kracht van de elementen. In het late werk hield hij de voorstelling meer in het vlak, zonder de illusie van een begaanbare ruimte. Hij penseelde een sluierige, gedroomde wereld. Soms omgaf hij een compositie die zich naar het centrum samenbalt met illustratief randwerk; soms bracht hij de figuren samen als door een aantal gelijktijdige projecties op één vlak. De kleuren vielen weleens branderig uit, maar er ontstond ook gelukkig werk, met fijne harmonieën en met - in de lichte partijen - iets dat ons het woord zonnepoeder ingeeft. Het leek alsof hij na zijn zestigste nog op weg was naar een apotheose. Een ziekte heeft die verijdeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden