beeldende kunst

'Frank van Hemert - 124 werken', t/m 16 juni in het Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41 in Den Haag, geopend di-zo 11-17 uur. Cat. ¿ 45.

CEES STRAUS

Een verrassende expositie is het ook door het kwalitatief hoge gehalte. Aan de titel '124 werken', die uit de laatste vijftien jaar dateren, mag alleen een feitelijk belang worden gegeven, symbolisch zit er geen belangrijke duiding aan. Van Hemerts 'heilige getal' is de zeven, de naam ook van een van zijn series (het cijfer zeven schildert hij overigens nooit, hij noemt de 1 tot en met de 6, als een stokkend kinderrijmpje). Of zouden de cijfers 1,2 en 4 bij elkaar opgeteld moeten worden om zo aan de zeven te komen?

Van Hemert is, ondanks zijn jeugdige leeftijd, een schilder/tekenaar van de oude stempel. Niet zo zeer inhoudelijk, want op dat punt vindt hij aansluiting bij de Nieuwe Wilden die sedert de jaren '80 niet meer uit de schilderswereld zijn weg te slaan. Van Hemert begon aan het einde van de jaren zeventig te schilderen, toen Baselitz, Lüpertz en Paladino (die je als zijn geestelijke vaders kunt beschouwen) plotsklaps als de nieuwste avant garde generatie werden beschouwd. Dáár en niet in de jaren negentig met zijn veel onnozeler, vrijblijvender thematiek in het schilderen, ligt zijn vertrekpunt.

Uit vakmatig opzicht schildert Van Hemert op traditionele wijze. Hij weet precies welke effecten hij moet bereiken en om die reden kun je ook nauwgezet op zijn resultaten afgaan. Tegelijk zorgt zijn techniek - die ondergeschikt blijft aan het visuele resultaat - er voor dat er veel is te zien. Ook zijn taal is bepaald niet karig. Gesteld mag worden dat ze rijk aan omschrijvingen, aan begrippen en synoniemen is.

Naast het begrippenarsenaal roept hij met teksten een ondersteunende taal op. Verklaren de beelden al veel, de woordentaal onderstreept en breidt het begrippenarsenaal nog eens drastisch uit.

Driftig handschrift

Teksten komen in veel series - Van Hemert maakt eigenlijk nooit losstaande werken, elke tekening, elk schilderij past in een reeks die zich over meer jaren kan uitstrekken - voor, maar het meest nog in de 'Secret Survivors' (Geheime overlevenden). In een kleine subreeks waarin hij een uitsnede van een arm maakt (de vorm doet er bijna niet meer toe, het lijkt er op alsof hij een anatomisch object volledig uit zijn context heeft losgesneden) schrijft hij in een driftig, maar goed lezend handschrift zijn angstschreeuw op: Hold me, Answer me, Kill me, Rape me, Use me, Abuse me, Vomit me, Hate me, Fuck me.

Deze indringende en tegelijk intieme (door het woord 'mij' ingegeven) teksten staan haaks op de grijze, a-persoonlijke vorm die zelfs weinig van Van Hemerts handschrift in zich draagt.

Kijk je verder naar deze serie, dan overweegt het rood en het zwart, die zich verhouden als de kleuren na een bom-explosie. Bij Van Hemert spatten de rode kleuren als in een orgie alle kanten uit, waarna het hemelszwart wacht als de reactie op de apocalyps.

Abstract wordt hij nooit, steeds is er sprake van herkenbaarheid. Abstractie zou de doem uit het werk halen, het eenvoudig ontkrachten (Baselitz verloor de krassende angel in zijn werk toen hij voorstellingsloos ging werken, een periode van mislukte doeken en tekeningen).

Bij Van Hemert herken je lichamen van mensen of dieren, symbolen, cijfers en letters. 'What is wrong with me' vraagt hij zich af in een reeks tekeningen die een apart onderdeel vormt van de 'Secret Survivors', waarin we een mens zien opgesloten in zichzelf, in een academische pose, terwijl studies van handen, van naakten, alsof hij zo juist examen aan de kunsthogeschool moest doen, het beeld afwisselen.

Nooit is er een eenduidige voorstelling, altijd maakt Van Hemert een samengaan van expressies mogelijk die meervoudig zijn te verklaren. Zo zit in dezelfde serie de tekening 'Twist me Fist me', waarbij het hoofd van een zittende figuur is weggesneden met een paardenhoofd en geslachtsorganen de rest van het blad invullen.

De schematische aanduiding van beelden en taal maken dat de tekst uit het paardenhoofd kan komen, maar ook als een flankerende buik voor de tekst kan dienen. Met andere woorden, er is een niet tevoren bepaalde kijkrichting en daarmee ligt er aan de betekenis een soort van betrekkelijkheid ten grondslag die aan alle ernst flink afbreuk doet. Misschien voorkomt dat ook dat de bloedserieuze Van Hemert al te zwaar wordt. De dramatiek die hij op grond van vermoede levenservaringen te berde brengt, is immers al zwaarmoedig en melancholisch genoeg. Van Hemert grift de nagels diep in de kalken muur, maar het gillende geluid wordt wel eens gerelativeerd.

Trilogie

Goede kunst gaat steevast over de trilogie leven, dood en liefde. In het werk van Pablo Picasso, Joseph Beuys en Bruce Nauman, om enkele van de grootste kunstenaars van deze eeuw te noemen, staan deze gegevens centraal.

Van Hemert heeft met geen van hen uit stilistisch oogpunt veel te maken. Wel getuigt hij van dezelfde soort doem, waaraan hij zich tracht te ontworstelen. Dat moet welhaast therapeutisch werken, want Van Hemert komt tot indrukwekkend werk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden