beeldende kunst

De expositie 'Vincent van Gogh: zijn grafische werk' is te zien in het Van Goghmuseum in Amsterdam, dagelijks van 10-17 uur, tot en met 27 augustus.

Alleen wat de ets betreft kan van een - postume - oplage worden gesproken. Van de andere prenten bestaan maar enkele, onderling verschillende drukken. Voorzover ze konden worden opgespoord zijn ze nu in Amsterdam te zien. Er zijn bruiklenen gekomen uit Den Haag, Rotterdam en Otterlo, uit Berlijn, Frankfurt, Hamburg, München en Stuttgart, Wenen, Bern, Winterthür, Parijs, Londen, Budapest, Teheran, Beverley Hills, Chicago, Cincinnati, Dallas, Minneapolis, New York, Pasadena, Philadelphia, Rochester, Toledo(Ohio), Washington, Ottawa en Tokio.

In grafisch opzicht zijn vele drukken inferieur. Van Gogh is in de grafiek niet verder gekomen dan het experimentele stadium. Verscheidene drukken heeft hij zelfs op het papier bijgewerkt. Zo werd dezelfde spittende man op één druk een turfsteker en op een andere prent een boer die zijn veld bewerkt. Ook de handtekening verduidelijkte hij soms. Behalve de nagevolgde tekeningen en de prenten, geeft de tentoonstelling ook voorbeelden die Van Gogh gestimuleerd hebben.

Jammerprenten

Hij had een grote verzameling aangelegd van sociale jammerprenten uit met houtgravures geïllustreerde tijdschriften. In het museum kan men zien hoe voortreffelijk een werk van de Brit Herkomer in het blad 'The Graphic' is afgedrukt. Van Gogh vond zulke massadrukken zo belangrijk, dat hij er in Pulchri Studio in Den Haag een expositie van wilde houden. Het bestuur wilde die dingen echter niet aan de muur hebben.

De schilder wilde zich wijden aan kunst 'uit het volk voor het volk', maar dure procédés zoals de gravure kon hij niet bekostigen. Een oplossing leek hem het gebruik van overdrukpapier: bladen met een gelatinelaag waar hij een tekening op kon maken die vervolgens op de lithosteen zou worden overgebracht. Hij becijferde dat honderd afdrukken hem ongeveer vijf gulden zouden kosten, zodat hij de prenten voor tien tot vijftien cent zou kunnen verkopen.

Zijn broer Theo legde hij het plan voor, op die manier een reeks van dertig litho's van verschillende kunstenaars uit te geven. Theo zag er als handelaar blijkbaar niets in. Hij had waarschijnlijk gelijk. In de jaren zestig heeft Aat Veldhoen riksprenten in ongelimiteerde oplagen gemaakt, dankzij de rotaprint-techniek. Zijn actie baarde wel opzien, maar er zat geen brood in en ze schaadde de afzet van zijn etsen.

Voor de tekening waar Vincent in 1882 zijn eerste litho naar maakte, poseerde een 'weesman' uit een bejaardenhuis - een 'diakenhuismannetje' zoals het bij Hildebrand heet. Ten opzichte van de tekening is de figuur wat gecorrigeerd en van een 'lintje' voorzien. Op een wat later blad heeft de man een hoge hoed. Naar een figuurstudie van zijn gezellin Sien, een tekening met een klare omtreklijn, maakte hij de prent 'Sorrow'. Een reproduktie daarvan is in het museum te koop voor de door Van Gogh bedoelde prijs van vijftien cent.

In de engelstalige catalogus (¿ 49,50) heeft Sjraar van Heugten de overwegingen van de kunstenaar en zijn ongewone grafische methodes minutieus beschreven. Ook in het Van Goghbulletin (¿ 5) is een geïllustreerd artikel over dit onderwerp opgenomen.

Homeopatisch

In 1890 stelde Van Gogh zich onder de hoede van dokter Gachet, een homeopatische arts te Auvers die een etspers bezat. Hier vatte hij het plan op, zijn schilderijen meer bekendheid te geven door middel van geëtste reprodukties. Om de techniek in de vingers te krijgen, maakte hij een ets naar een van zijn portrettekeningen van Gachet. Toen hij kort nadien was overleden heeft Gachet aan kunstenaars en critici een druk van deze prent gestuurd. Gachets zoon heeft van de etsplaat, die op de expositie aanwezig is, nieuwe afdrukken gemaakt. Er bestaan tenminste nog 61 drukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden