Beeldende kunst / Een marineleger voor IJsland

Op de oude werf van Den Helder is een beeldententoonstelling georganiseerd. Opvallend onderdeel is het ontwerp van de Hongaarse kunstenaar Antal Lakner, een IJslands legerproject.

In de slotgracht rondom de oude rijkswerf Willemsoord van Den Helder, dobbert een kloeke boei. Ogenschijnlijk niets vreemds aan; in deze omgeving van zeedijken, Texelveren, verzonken scheepsdokken, havenkranen, sluizen en neerratelende ankerkettingen. Maar wacht even: er iets met de kleur van de boei. Het groen en rood van verplichte passering langs bakboord of stuurboord ontbreken, en tevens ontbeert de boei de combinatie geel/zwart, die reglementair voor 'nieuw gevaar' (pas ontdekte zandbanken, mijnen, walsvisskeletten, wrakken) waarschuwt.

Weliswaar draagt de onderkant van de boei het nautische rood en zwart dat de waterlijn markeert, maar de boeibehuizing zelf is onmaritiem mossig groen. In de top wapperen de kleuren van de vlag van IJsland.

De boei is de vindingrijke inzending van de Hongaarse kunstenaar Antal Lakner. Met zijn boei, 'Plankton marine-eenheid' geheten, doet Lakner mee aan de beeldententoonstelling 'Kaap Helder' op de oude werf van Den Helder.

Dat een Navo-land als IJsland niet over een eigen leger beschikt, vond Lakner ronduit sneu voor de IJslanders. Als opbeuring bedacht hij zijn 'IJslands Legerproject', waarmee hij IJsland overdrachtelijk alsnog voor een mogelijke buitenlandse aanval wil beschermen. Nog in de vorige eeuw stond IJsland op punt van oorlog, al werd die toen lacherig afgedaan met 'kabeljauwse twist'. Maar mooi dat er toen op open zee twee vijandelijke vloten in elkaars oogbereik kwamen en er heuse schoten voor de boeg weerklonken: IJslandse kabeljauwvissers tegenover Britse marinefregatten.

In Lakners planktonboei - de naam wijst al op het louter defensieve karakter - past precies één IJslandse soldaat, die staande in het midden van de boei door kijkgaten alle windstreken op mogelijke indringers kan inspecteren. Op een zeekaart voorziet Lakner IJsland buitengaats van bescherming: zijn armada van planktonboeien dobbert van Reykjavik via het Poolcirkeleiland Grimsey en het zuidelijke Vestmannaeyjar als een ketting aaneengesloten terug naar IJslands hoofdstad. Zijn deinende vloot rukt niet op, maar wacht steevast af.

Voor IJslandse soldaten te land ontwierp hij even verfijnd-nutteloze beschutting met de, eveneens mossig groene 'Schildpad'. Het is een tent of beter een bunkertje op pootjes van loodzwaar staal, waarin de IJslandse soldaat zich weliswaar amper kan verroeren, maar zich beschut weet en en passant door kijkspleten de wereld om zich heen kan controleren.

Lakners ontwerpen voor het IJslandse leger blijven uitdijen: hij ontwierp uniformen, camouflagepakken in stemmige lavakleur en vernuftige buiktasjes met sierlijk vormgegeven overlevingsmes, -vork en -drinkkannetje.

Veel kunstenaars op de tentoonstelling 'Kaap Helder' - die misschien tot 'Biennale van Den Helder' gaat uitgroeien - hielden zich amper of volstrekt niet aan het thema van de foto- en beeldententoonstelling. Maar wat geeft dat. Andersom siert het ook de conservatoren Nathalie Zonnenberg en Peter de Rooden dat zij zich eerder coulant dan bovenmeesterlijk opstelden inzake al dan niet nautisch-maritieme thematiek. Want anders had 'Kaap Helder' zichzelf het konvooi van Rode Kruiswagens van de Engelse Lucy Orta ontzegd.

Haar optocht van zilverkleurige legervrachtwagens, ziekenauto's, kisten met gewichtige militaire inhoud en veldbedden en andere overlevingszooi staat onwrikbaar stil op een brede, knalrode loper. Toch is die gemotoriseerde stoet-zonder-mensen zeer beslist ergens naar op weg. Vrijwel dwingend zelfs, terwijl je tegelijkertijd ziet dat het zilveren konvooi - onbeschadigd, en met kennelijk voldoende proviand en benzine aan boord - definitief is gestrand.

Zo'n beetje binnen en buiten op de werf van het Noordhollandse Eind der Wereld ontvankelijk rondslenteren, wat misprijzen hier en wat innemend knipogen ginds, lurkend aan de samen met het toegangskaartje verworven fles Kaap Helder-bronwater, ondertussen de fameuze Bries van het Marsdiep over de kruin voelend - dat is voor stuurlui aan wal vast het beste.

Beeldententoonstelling 'Kaap Helder', Oude Rijkswerf Willemsoord, vlak voor het Marsdiepveer Texel-Den Helder. T/m 3 augustus (ma en di dicht) van 11 tot 18 uur. Kaaphelder.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden