Opinie

Beeld van de mens als seksmachine is aangrijpend

Het Nationale Toneel met ’Closer’ van Patrick Marber. Tournee t/m 23 december.

’Closer’, het veel gelauwerde tweede toneelstuk van de Britse schrijver Patrick Marber uit 1997 beleeft bij Het Nationale Toneel een tweede Nederlandse productie, na die in 1998 bij Toneelgroep Amsterdam. Twee mannen, een dermatoloog en een (mislukkende) schrijver, en twee vrouwen, een fotografe en een stripper uit een nachtclub, worden in twaalf scènes gevolgd in een opeenvolging gedurende vier jaar van hoogte- en dieptepunten in hun levens, terwijl de mannen de vrouwen veroveren en bedriegen, en de vrouwen de mannen.

De snelle sprongen in de tijd (tussen de eerste en de tweede scène ligt bijvoorbeeld al bijna een jaar), de handeling die slechts toppen en dalen kent en de hevige seksualiteit maken van ’Closer’ een stuk dat regelmatig naar adem doet snakken. Er is een anekdote dat Marber (1964), die een aantal jaren stand-up comedian was in Londen, een grote vete ontwikkelde met zijn collega Richard Herring die hem van plagiaat beschuldigde. In zijn show ’Talking Cock’, een soort mannelijke tegenhanger van de ’Vagina Monologen’, ging Herring er toe over het mannelijk lid de naam ’The Marber’ te geven.

Wel, de twee mannen in ’Closer’, Larry de dermatoloog (Roef Ragas), en Dan de schrijver, die in zijn levensonderhoud voorziet door bij een krant voor de in memoriams te zorgen (Daan Schuurmans), doen die vier jaar eigenlijk weinig anders dan hun Marber achterna te lopen. De twee zijn zo verschrikkelijk een karikatuur van dat welbekende cliché over de man, dat je wel een beetje je best moet doen om onder dat cliché het verlangen naar liefde, de eenzaamheid en het vermogen zichzelf te relativeren, te ontdekken. Maar die dingen zijn wel degelijk aanwezig: ’Closer’ is meer dan wat óók het persoonlijk jammeren van de schrijver van onder de puinhopen vandaan die hij zelf met zijn liefdesleven heeft aangericht.

Ook de vrouwelijke personages staan onder onverslijtbaar mannelijk gesternte. Anna, de fotografe (Eva Duijvestein), en de ongrijpbare Alice (Bracha van Doesburgh) zijn onwezenlijk mooie vrouwen, maagd, hoer of moeder al naar het de heren uitkomt, en beiden uiteindelijk terechtkomend in een lot dat de mannen kan verzoenen met het verlies van hen.

Dit alles maakt het stuk dramatisch tot een farce, maar emotioneel tot een oersterke, geestige tekst. Wel geeft het een soort vervreemding al die vunzige zinnen langs te horen komen en heel wat oudjes om je heen daar zichtbaar van te zien genieten – ik zou mijn eigen moeder voor geen goud ooit naar ’Closer’ hebben meegenomen.

De vier jonge, mij nog nauwelijks bekende acteurs spelen formidabel goed en raken het hart. Regisseur Antoine Uitdehaag legt met hen veel eer in. Tom Schenk benadrukt met grote witte panelen die razendsnel changeren, de gulzige haast van de jaren negentig van de afgelopen eeuw. De mens als seksmachine – misschien wel een overbekend beeld, maar in zo’n betrokken vorm toch weer aangrijpend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden