Beducht voor macht? Kortwiek dan de collectieve sector

Iedereen kan uit vrije wil kiezen of hij wel of niet een biertje drinkt. Beeld ANP
Iedereen kan uit vrije wil kiezen of hij wel of niet een biertje drinkt.Beeld ANP

Volgelingen van Piketty voeren aan dat vermogensongelijkheid onder andere dient te  worden verminderd om machtsconcentratie te voorkomen. Zo schrijft Bas van Bavel in zijn bijdrage aan de WRR-studie die twee weken geleden in de Piketty-slipstream verscheen, dat hij 'zuiver principiële overwegingen over de juistheid van grote ongelijkheid terzijde' laat - als hoogleraar houdt hij namelijk graag de schijn van neutraliteit op - om vervolgens een klaagzang aan te heffen over de onevenredige macht die vermogenden zouden (kunnen gaan) uitoefenen.

Patrick van Schie

Een van zijn zorgen is dat rijkdom 'wordt aangewend om politieke invloed te verkrijgen', waarbij Van Bavel verwijst naar de 'gebrekkige wet op de partijfinanciering in Nederland'. Laat uitgerekend die wet partijen de verplichting hebben opgelegd elke gift boven € 4.500,- openbaar te maken. Indien rijken al op deze manier politieke partijen in ons land zouden willen beïnvloeden, hoeft dat geen Nederlander te ontgaan. De meeste partijen in ons land - de SP is de grote uitzondering - zijn overigens zo arm als kerkratten. Vreemd is het voorts dat in de hoek waar deze vrees het hevigst wordt beleden nooit de zorg is geuit of Obama in 2008 misschien het Amerikaanse presidentschap heeft gekocht. Terwijl deze linkse president toch een campagnekas had die meer dan dubbel zo goed gevuld was als die van zijn Republikeinse tegenstander McCain. Zou Obama zonder die enorme vermogensongelijkheid hebben gewonnen?

Van Bavel en zijn medestanders waarschuwen tevens voor de concentratie van economische macht. Maar wat is nu eigenlijk de macht van de rijkste Nederlandse persoon, mevrouw De Carvalho-Heineken? Zij kan niemand tot de aankoop van een pilsje dwingen. Aan mij persoonlijk heeft zij bijvoorbeeld niets verdiend, omdat ik nu eenmaal geen bierdrinker ben. Al die mensen die haar merken bier wèl afnemen zullen dat alleen maar blijven doen zolang zij dat bier lekker vinden, of op zijn minst menen dat het er gegeven de prijs wel mee door kan. Zodra zij daaraan twijfelen of het bocht gaan vinden, staan er concurrenten klaar om de Heineken-producten te verdringen. Dat is het mooie van de vrije markt: consumenten kopen slechts uit vrije wil. Zij zijn het die in feite gezamenlijk de macht uitoefenen. Als een producent hen niet meer goed bedient, kan het ook met een groot concern zo gedaan zijn.

Links zegt wel beducht te zijn voor machtsconcentraties, maar ijvert in de praktijk steevast voor versterking van de grootste macht: de staat. Alleen de staat kan mij dwingen te blijven betalen voor een essentiële dienst zoals veiligheid zelfs als hij die taak - gelet op onder meer de lage ophelderingspercentages van misdrijven - belabberd uitvoert. De staat kan mij bovendien dwingen tot het betalen voor diensten die ik in het geheel niet verlang, of die ik verderfelijk acht: zoals voor beleidsambtenaren die met elkaar vergaderen om burgers en bedrijven in nog meer regelgeving te verstikken; uitkeringen aan burgers ook als zij best hun eigen broek kunnen ophouden; subsidies aan grote bedrijven onder het mom van innovatiebeleid, terwijl toch bekend zou moeten zijn dat echte innovaties vooral van kleine bedrijven komen en niet van de achterban van Wientjes; of gelden die in het kader van ontwikkelingssamenwerking in de zakken van corrupte dictators en hun kliek terecht komen.

Op de vrije markt heeft de burger de mogelijkheid zijn heil bij een ander te zoeken of tot een kopersstaking over te gaan; maar de burger die uit onvrede met het optreden van de staat niet betaalt aan de fiscus, wacht een forse boete of zelfs vrijheidsberoving. Ongeveer de helft van wat Nederlanders met elkaar verdienen wordt onder dwang door de collectieve sector opgeslurpt. Toch is het links nog niet genoeg en wil het nóg meer geld en macht naar die sector sluizen.

Als liberaal houd ik er niet van wanneer beslissingsmacht aan mij als individu wordt onttrokken. Voor sommige zaken is dat onvermijdelijk, maar dat is veel minder vaak het geval dan wat er nu allemaal collectief - dus door diverse Nederlandse bobo's - wordt geregeld. En als burgers hun beslisruimte moeten afstaan, dienen degenen die met macht worden bekleed vervolgens met het grootst mogelijke wantrouwen in de gaten te worden gehouden. Links daarentegen blijft liever het grootste machtsblok van Nederland kritiekloos versterken. Indien de Piketty-aanhangers werkelijk beducht zouden zijn voor machtsconcentratie, zouden zij niet propageren de vermeend machtige particulieren maar de oppermachtige staat te kortwieken.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de Teldersstichting, het onafhankelijk wetenschappelijk bureau ten behoeve van het liberalisme gelieerd aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden