Reportage

Bedrijven vluchten weg uit Griekenland

Beeld Hollandse Hoogte / Panos Pictures

De eurolanden beslissen vandaag opnieuw over het uitkeren van miljarden aan leningen, nadat het Griekse parlement donderdag instemde met nieuwe bezuinigingen en belastingverhogingen. Veel Griekse bedrijven zijn die lastenverzwaringen beu. Ze verkassen, naar Bulgarije en Cyprus.

Natuurlijk was verhuizen naar Bulgarije de beste beslissing van zijn leven. De Griekse accountant Giorgos Mihalakis (32) hoeft niet lang na te denken. "Waarom?" vraagt hij retorisch in zijn kantoor in Petric. Dat stadje van zo'n 50.000 inwoners ligt nog geen drie kilometer over de grens. "In Griekenland betaal ik 29 procent winstbelasting, plus nog eens 15 procent over dividend. Hier zijn die percentages 10 en 5. De btw is daar 24 procent, hier 20. Dat scheelt duizenden en duizenden euro's per jaar."

Lage winstbelasting

Mihalakis is niet de enige Griekse ondernemer die zijn geluk over de grens beproeft. In 2009, toen de economische crisis in Griekenland losbarstte, stonden er zo'n 2000 Griekse ondernemingen in Bulgarije geregistreerd. Inmiddels zijn dat er ongeveer 17.000, meldt de Griekse ambassade in Sofia desgevraagd. Vorig jaar was met 3100 nieuwe aanmeldingen een recordjaar, blijkt uit cijfers van het Bulgaarse handelsregister. Nog eens duizenden vestigden zich op Cyprus, dat nauwe banden met Griekenland heeft en waar ze Grieks spreken. Daar is de winstbelasting 12,5 procent.

Nogal een verschil met Griekenland, waar het tarief sinds het begin van de crisis steeg van 25 naar 29 procent. Ondernemers noemen de stijgende lasten in Griekenland (maatregelen die Athene volgens afspraak met zijn internationale geldschieters uitvoert) als belangrijkste reden om de grens over te gaan.

Nog een voorbeeld: begin dit jaar ging de premieberekening voor pensioen en zorgverzekering op de schop. Betaalden ondernemers voorheen een vast bedrag, nu moeten ze 27 procent van hun inkomen aftikken. Vooral voor wie goed verdient, loopt dat in de papieren. De voorzitter van de Griekse vereniging van accountants rekende voor dat zijn vrouw en hij dit jaar 38.000 euro aan premies kwijt zijn. Vorig jaar was dat 8.000.

"Hier betaal ik 65 euro premie per maand", zegt Mihalakis opgeruimd achter zijn bureau. Maar lagere lasten zijn niet de enige reden dat hij vier jaar geleden besloot de deur in de Griekse stad Thessaloniki achter zich dicht te trekken. "Zakendoen gaat hier op zijn Duits, in Griekenland is het meer zoals in Afrika", vat Mihalakis zijn beweegredenen samen. Hij somt de voorbeelden op.

"Belastingen en premies zijn niet alleen hoog in Griekenland, ze veranderen ook elk jaar, en meestal zelfs vaker. Je moet bijna permanent iemand aan het werk hebben om alle nieuwe regels en tarieven bij te houden. Dat is geen doen. Ik heb stabiliteit nodig."

Bureaucratie

Ook de beruchte bureaucratie van Griekenland mist Mihalakis bepaald niet. Hij noemt de teruggave van btw, waar ondernemers recht op hebben. Die duurt daar soms jaren, hier krijgt hij hem maandelijks bijgeschreven. "De belastingdienst is hier zakelijk en vriendelijk, en communicatie gaat vooral via e-mail. Ik hoef niet urenlang te wachten en maar te hopen dat ik aan de beurt kom."

Tel daarbij op de bankrestricties die in 2015 werden ingesteld om te voorkomen dat de Griekse banken zouden leeglopen, toen het land de eurozone dreigde te moeten verlaten. Die beperkingen zijn inmiddels enigszins versoepeld. Maar rekeningen openen, geld opnemen, overboeken naar het buitenland: dat kan niet zomaar meer in Griekenland. De gehavende banken verstrekken maar mondjesmaat kredieten. In Bulgarije speelt dat allemaal niet.

Het zijn vaak dienstverleners als juristen en adviseurs die de grens over trekken. Industriebedrijven, in de textiel bijvoorbeeld, gingen hen al voor vanwege de lagere lonen in Bulgarije.

Tekst loopt door onder afbeelding 

Petric, Bulgarije.Beeld Trouw

Brievenbusfirma's

Niet alleen Mihalakis' bedrijf is verhuisd, maar ook hijzelf. Dat is volgens het belastingverdrag met Griekenland een vereiste om onder het gunstige Bulgaarse regime te vallen. Het hebben van alleen een brievenbus, terwijl alle bedrijfsactiviteiten verder in Griekenland plaatsvinden, is niet genoeg. Toch komt die variant in de praktijk regelmatig voor. De Griekse belastingdienst heeft aangekondigd strenger te gaan controleren.

Dat zal nog een hele opgave worden, aangezien de ambtenaren hun handen al vol hebben aan het opsporen van de wijdverspreide binnenlandse belastingontduiking. Sofia heeft zijn medewerking toegezegd, maar de vraag is hoe voortvarend die zal zijn. Bulgarije timmert aan de weg als aantrekkelijke vestigingsplaats, juist dankzij de lage belastingen en simpele procedures. En het land heeft er verder weinig aan belastingbetalende ondernemers weg te jagen. Voor Cyprus geldt hetzelfde. Tegen de legale ontwijking valt al helemaal weinig te doen. EU-burgers mogen immers in alle lidstaten wonen en werken.

"Ik woon liever in Griekenland. Maar ik heb een zaak draaiende te houden. Ze moeten niet strenger gaan controleren, maar wat aan de regels, procedures en belastingen doen", zegt Mihalakis geïrriteerd. Wat hij doet is volkomen volgens de wet, benadrukt hij. Verstoppen doet hij zich dan ook niet. Op de gevel van zijn grijze kantoor in het centrum van Petric prijken de Griekse en de Bulgaarse vlag. Toch wil hij niet op de foto. "Ik heb een Griekse tv-ploeg over de vloer gehad. Toen ik hun reportage zag, schrok ik me dood. Ik werd neergezet als een halve crimineel, als een soort verrader omdat ik het land in crisistijden verlaat." Om die reden is het moeilijk anderen te vinden die hun verhaal willen doen.

Makkelijker, goedkoper en winstgevender

Even later zoeft Mihalakis in zijn zwarte wagen met Bulgaarse kentekenplaten in vijf minuten naar een oud fabrieksterrein aan de rand van Petric. Hij parkeert voor een enorme witte loods. 'Opslag en transport' staat erop, in het Grieks. Met een zakenpartner is hij een logistiek bedrijf begonnen. Makkelijker, goedkoper en winstgevender dan in Griekenland. Hun klanten zijn ook hier vrijwel allemaal Grieken, die dankzij de open grenzen hun waar zonder problemen Bulgarije in en uit kunnen vervoeren. De hal beslaat nu 2000 vierkante meter, maar wordt binnenkort de helft groter. Aan ruimte is in Petric geen gebrek. "Dit was vroeger een fabriekshal, maar de industrie hier is na de val van het communisme in 1989 ingestort. Nu zijn het allemaal opslagloodsen." Overal adverteren ze aan de buitenkant met hun beschikbare ruimte, eveneens in het Grieks. "Volgens mij zit hier geen enkele Bulgaar", zegt Mihalakis lachend.

Weer terug op kantoor laat hij de ruimte zien waar zijn collega's achter computers zitten. "Ik heb elf mensen in dienst, van wie negen Bulgaren. Accountants, maar ook vertalers. Officiële documenten moeten in het Bulgaars worden opgesteld." Zijn klanten zijn vrijwel allemaal Grieken, van wie de meesten niets met zijn nieuwe thuisland te maken hebben. Hij had ze vaak al in Thessaloniki. "Dat is maar anderhalf uur rijden, dus een afspraak maken is makkelijk."

En niet alleen voor zaken is het fijn dat zijn geboortestad, met meer dan een miljoen inwoners, om de hoek ligt. Hij gaat er elk weekend heen, soms vaker, om familie en vrienden op te zoeken. En uit te gaan. "Laten we eerlijk zijn: niemand wil hier blijven. Dit is een klein Bulgaars stadje, hier is niets te doen. Vooral in de winter is het saai." Mihalakis is vrijgezel, maar kent anderen die in het weekend hun gezin opzoeken dat in Griekenland is achtergebleven. Natuurlijk zou hij het liefste teruggaan. "Maar eerlijk gezegd zie ik dat de komende jaren niet gebeuren. Tientallen jaren. Misschien wel nooit meer in mijn leven."

Het Bulgaarse Petric is een aantrekkelijke vestigingsplaats voor Griekse ondernemers. Beeld thijs kettenis

Griekse bladerdeegtaart

In het centrum van Petric zie je overal Grieks op de gevels. Bij de tandarts die goedkoper is dan over de grens, bij de bakker die de typisch Noord-Griekse bladerdeegtaart bougatsa verkoopt, en bij de fastfoodzaak die gyros aanprijst. Maar juist doordat veel Grieken zodra het kan in hun moederland zitten, vormen ze in Petric geen hechte gemeenschap. Het terras van café Akropolis, boven een kledingwinkel, is versierd met Griekse vlaggetjes. Aan het eind van de middag klinkt Griekse muziek uit de luidsprekers, maar slechts drie mannen en een vrouw horen die. En dat terwijl terrassen in Griekenland rond dit tijdstip vaak vol zitten.

Iets meer dan dertig kilometer zuidelijker haalt Dimitris Giannakis (58) een tabel tevoorschijn. 8.409 bedrijven sloten in de Griekse stad Serres hun deuren sinds het begin van de crisis, leest de vicevoorzitter van de lokale kamer van koophandel er hardop uit af. "Hier in het centrum valt het nog wel mee", zegt hij. "Maar zodra je daarbuiten gaat zie je overal leegstand." Een deel heeft er de brui aangegeven vanwege de algehele economische malaise. Maar anderen zijn een half uurtje verderop gaan zitten, over de grens. "We houden niet bij waarom ze zich uitschrijven. Maar ik schat dat ongeveer de helft nu in Bulgarije actief is." Op de vraag wat hij daaraan kan doen, haalt hij zijn schouders op. Financieel niks, Athene gaat immers over de belastingen. "Wij kunnen ervoor zorgen dat producten uit de regio goed gepromoot worden. Of, in samenwerking met de gemeente en provincie, dat de infrastructuur goed is." Het is niet dat er helemaal niets gebeurt, voegt hij eraan toe.

Wie een zaak wil beginnen, hoeft nu alleen nog maar bij de kamer van koophandel langs. Vroeger werd iemand eindeloos heen en weer gestuurd tussen belastingkantoor, stadhuis en provinciehuis. Het is een van de maatregelen die Griekenland heeft genomen om het ondernemersklimaat te verbeteren. Of het genoeg is? Giannakis houdt moed. "Het is een begin."

Lees hieronder een interview met onderminister van financiën Katerina Papanatsiou. 

Katerina Papanatsiou (rechts)Beeld EPA

Belasting kan niet zomaar omlaag

De verhuizing van bedrijven naar vooral Bulgarije en Cyprus is een probleem, erkent de Griekse regering. Maar veel kan ze niet doen, zegt onderminister van financiën Katerina Papanatsiou.

Wat kunt u wel doen?

"Bedrijven moeten echt hun activiteiten meeverhuizen, anders is het niet legaal. De belastingdienst is sinds begin dit jaar onafhankelijk, dus daar ga ik niet meer over, maar ik weet dat ze hun controles verscherpen en boetes uitdelen. Wij kunnen alleen voor een goed wettelijk kader zorgen. Het zijn EU-landen, dus we hebben geen douanekantoor meer aan de grens om zaken te checken. Aan de legale verhuizingen kunnen we uiteraard niets doen. Maar we zijn niet blij met deze belastingcompetitie binnen de EU."

Spreekt u uw collega's uit Bulgarije en Cyprus hierop aan?

"In EU-verband, ja. Zo is het leven, zeggen ze dan. Ik concurreer liever op andere zaken. Griekse werknemers zijn goed geschoold en kennen een cultuur van hard werken. Griekenland is een veilig en stabiel land in een roerige omgeving."

U kunt natuurlijk ook zelf de belastingen verlagen. Die behoren nu tot de hoogste van de EU.

"De afspraken met onze internationale geldschieters zijn zeer strikt, die kunnen we niet zomaar veranderen."

Maar in de onderhandelingen zet u steeds in op bescherming van gepensioneerden en lage inkomens. Dat is een keuze. Onder meer het IMF dringt aan op lastenverlaging voor bedrijven om de economie uit het slop te trekken. Veel ondernemers klagen dat de regering niet voor ze opkomt.

"Dat is echt een mythe. Door de inkomens van gewone Grieken zoveel mogelijk intact te houden, kunnen die geld besteden. Daar profiteren ook ondernemers van. Zonder vraag geen groei, ook niet voor hen. Dat is waarom deze regering zo gekant is tegen de bezuinigingen die we moeten uitvoeren."

Lees ook: Eurozone peinst over Griekse schuld

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden