Bedrijven scoren slecht op het gebied van mensenrechten

Het Amerikaanse bedrijf Wal-Mart doet het slecht als deze langs de mensenrechtenmeetlat wordt gelegd. Beeld ANP

Een kleine honderd bedrijven is wereldwijd langs de mensenrechtenmeetlat gelegd en de uitkomsten vallen niet mee. Opvallend is dat vooral Amerikaanse bedrijven het gemiddeld slecht doen.

Sommige bedrijvencategorieën, zoals de wapenindustrie, zijn al langer een no go area voor grote institutionele beleggers. Duurzaam en verantwoord beleggen komt steeds hoger in hun vaandel te staan, maar een goede vergelijkingsmethode voor de manier waarop multinationals omgaan met mensenrechten ontbrak nog.

Acht partijen, onder wie het Nederlandse APG en de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO), hebben daarom het initiatief genomen tot een internationaal meetinstrument, de ‘Corporate Human Rights Benchmark’. In totaal hebben 87 vermogensbeheerders, die samen wereldwijd 5300 miljard dollar belegd vermogen beheren, het nieuwe instrument omarmd.

Mensenrechtenorganisatie Human Right Watch staat eveneens achter het initiatief, Amnesty International moet er nog een oordeel over vellen. De woordvoerder houdt het voorlopig bij: “Wij hebben hier geen betrokkenheid bij gehad, maar benchmarks zijn nuttig in hun algemeenheid”.

De onderzoeksresultaten en bijbehorende ranglijst zijn gisteren in Londen gepresenteerd. Het onderzoek is uitgevoerd onder 98 bedrijven in de drie sectoren waar mensenrechten het vaakst worden geschonden: voeding (landbouw), kleding en grondstoffen (mijnbouw). 

Stok achter de deur

De ranglijst moet het niet alleen voor investeerders makkelijker maken om bedrijven op het vlak van mensenrechten te vergelijken, maar zou volgens betrokkenen ook moeten dienen als stok achter de deur voor bedrijven zelf. Die staan immers niet graag te boek als een onderneming die een loopje neemt met de mensenrechten.

De multinationals zijn beoordeeld op basis van honderd indicatoren die iets zeggen over hun mensenrechtenbeleid, zoals werktijden, beloning, fysieke werkomstandigheden en het voorkomen van kinderarbeid. Het onderzoek is uitgevoerd op basis van publieke informatie en input van de bedrijven zelf. “Daarnaast is er ook gebruikgemaakt van informatie van NGO’s over misstanden die zij hebben geconstateerd op het gebied van mensenrechten”, aldus de woordvoerder van mede-initiatiefnemer APG.

De uitkomsten van het onderzoek vallen bepaald niet mee. Of zoals de APG-zegsman het eufemistisch uitdrukt: “Er is veel ruimte voor verbetering”. De onderzochte bedrijven scoren gemiddeld 29 procent. De hoogste score lag in de categorie 60 tot 70 procent.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Taco BellBeeld AP

Van de onderzochte bedrijven bevonden zich er negen in de onderste regionen (0 tot 10 procent). Opvallend is dat Amerikaanse bedrijven het gemiddeld slecht doen. Yum! Brands, het moederbedrijf van de Pizzahut, Taco Bell en andere fastfoodketens, scoorde laag, evenals Macy’s, McDonald’s en Wal-Mart. APG denkt dat dit vooral zit in de lage lonen en het gebrek aan ‘recht op vereniging’ (vakbonden). Andere bedrijven die slecht scoren zijn Coal India en China Petroleum in de categorie mijnbouw.

Multinationals die het relatief goed doen zijn kledingbedrijven M&S, Adidas en H&M. Verder scoorden Marks & Spencer en Unilever bovengemiddeld in de categorie landbouw en Rio Tinto en BHP Biliton in de mijnbouwsector.

'Nice to have'

Ondanks dat er ook een aantal multinationals het mensenrechtenbeleid aardig op de rails heeft staan is er nog veel te doen. Dat is ook de boodschap van Mark Wilson, ceo van Aviva, de op vijf na grootste verzekeringsgroep ter wereld, en een van de initiatiefnemers van de meetlat. Tijdens de persconferentie ter ere van de lancering van het nieuwe meetinstrument zei hij dat het eigenlijk draait om drie vragen: moeten, kunnen en willen bedrijven zich hard maken voor het naleven van de mensenrechten?

Hij stelt dat een mensenrechtenbeleid geen ‘nice to have’ meer is voor bedrijven, maar noodzakelijk voor de geloofwaardigheid en het voortbestaan van een onderneming. “Schending van mensenrechten zet je reputatie op het spel, kan de winstgevendheid negatief beïnvloeden en ervoor zorgen dat mensen, vooral jongeren, niet meer voor je willen werken.”

Volgens Wilson liggen de mensenrechten nu niet op het bordje van de bestuursvoorzitter, terwijl dat wel zou moeten. Grotere betrokkenheid vanuit de bestuurskamer met dit onderwerp zou leiden tot betere prestaties. Hij hoopt dat de ranglijst hier verandering in brengt en het bewustzijn van bestuurders vergroot. Een ranglijst leidt immers vaak tot competitie en een goede score wordt soms zelfs door bedrijven ingezet als marketinginstrument.

De mensenrechtenmeetlat zal de komende jaren verder worden ontwikkeld. Het is de bedoeling dat uiteindelijk een ranglijst van vijfhonderd ondernemingen ontstaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden