Bedrijfjes wanen zich tussen de schurken in de Bredase koepel

herbestemmen | De koepelgevangenis van Breda krijgt na 130 jaar een nieuwe bestemming. Het begint er al te borrelen van bedrijvigheid.

Een oud dienstbevel hangt nog bij de oude personeelsingang van de Koepel, de voormalige gevangenis van Breda: 'Wapens en pepperspray verplicht opbergen in de wapenkluis'. Binnen staat Ans Kooijman in haar atelier kleurrijke portretten te schilderen. "Je kunt hier heerlijk rustig werken", zegt ze. "Het is een prachtig gebouw met een historie vol misdaad en wanhoop. Als ik mensen vertel dat ik hier nu zit, zeggen ze: wauw, mag ik eens komen kijken?"


De Bredase kunstenares is een van twintig ondernemers uit de creatieve, zorg- en welzijnsector die onlangs hun intrek hebben genomen in de voormalige gevangenis, die tijdelijk FutureDome heet. Ze betalen voor hun bedrijfsruimte 50 tot 90 euro per vierkante meter per jaar. Huisbaas VPS, een bedrijf dat gespecialiseerd is in leegstandsbeheer, beheert het pand tot eind 2018. Dan wil het Rijksvastgoedbedrijf de Koepel, inclusief bijgebouwen, definitief verkocht hebben.


"Wij hopen stiekem dat het FutureDome blijft en dat het hier vol zit met mooie bedrijfjes", zegt Britte van Weerdenburg van VPS. Zo'n driehonderd units heeft ze in de aanbieding, waarvoor de meest uiteenlopende aanvragen binnenkomen: van abseilen uit de koepelnok tot de opvang van jonge daklozen en een kattencafé. Niet alles is mogelijk, maar in april komt wel Prison Escape naar Breda: een ontsnappingsspel in het koepelvormige cellencomplex, dat fel wordt begeerd. Van Weerdenburg: "Binnenkort hebben we hier een fotoshoot van twee voormalige cipiers die met elkaar trouwen. De Koepel heeft voor hen een speciale betekenis."


De Boschpoort, zoals de penitentiaire inrichting officieel heette, is aan het eind van de negentiende eeuw ontworpen door architect Johan Frederik Metzelaar. In 1886 gingen de celdeuren voor het eerst open, en natuurlijk snel weer op slot. Sindsdien kreeg de Bredase Koepel tal van prominente criminele gasten. Rockster Herman Brood heeft er gekniesd, vanwege verboden drugsbezit. De Vier van Breda zaten er hun levenslange straf voor oorlogsmisdaden uit. Toen de laatste twee, Ferdinand aus der Fünten en Franz Fischer, werden vrijgelaten, demonstreerden tegenstanders voor de bajespoort. Brandkastkraker Aage M. logeerde er jarenlang, evenals de onschuldige verpleegkundige Lucia de Berk. Het opmerkelijkste verhaal schreef Hulda Tottie Kiel. Zij groef zich in 2010 vanuit de vrouwenvleugel een weg naar de vrijheid. Met een eetlepel.


In 2014 sloot Justitie de bajes, waarna het gebouw twee jaar diende als opvangcentrum voor asielzoekers. De nieuwe bewoners zijn startende ondernemers. Binnen de muren vind je nu illustratoren, meubelmakers, fotografen, kunstenaars, een acupuncturist, coaches en een hypnotherapeut. Zij roemen het gebouw, omdat het lekker ruim is, rustig, licht en goedkoop, zo midden in de stad. Ze proeven al iets van kruisbestuiving. En ja, de historie van de Koepel, die maakt het helemaal bijzonder.


"Als ik hier 's avonds rondloop, dan voel ik de bijzondere verhalen van de schurken die hier hebben gezeten", zegt kunstenares Olga Kloezen. Ans Kooijman: "Het is een ongelooflijk monument dat tot ieders verbeelding spreekt". Dit stukje stad noemden Bredanaars vroeger 'de luie hoek', want in de Koepel zaten de bajesklanten en aan de overkant lagen de patiënten van het Ignatiusziekenhuis. In het oude hospitaal zit nu een mbo-school en de gevangenis wordt een bolwerk van bedrijfjes. De luie hoek verandert zo in een vlijtig stadskwartier.

koepels in trek

Behalve Breda hebben ook Arnhem en Haarlem een koepelgevangenis. Alle drie zijn rijksmonument en door Justitie afgestoten. De Koepel van Arnhem wordt ook tijdelijk gebruikt door kleinschalige ondernemers. "Ik zag dat je er op Valentijnsdag liefdesnestjes kunt huren", meldt Frank Wassenaar van het Rijksvastgoedbedrijf. De Arnhemse Koepel gaat vermoedelijk komende zomer in de verkoop.


Voor de Koepel van Haarlem heeft de stichting Panopticon ambitieuze plannen. Zij wil er het University College Haarlem in vestigen: academisch onderwijs gecombineerd met bedrijvigheid, kunst, cultuur en studentenwoningen. Wassenaar: "Als dat rondkomt, koopt de gemeente het gebouw voor 6,4 miljoen euro van ons, waarna het aan Panopticon wordt doorverkocht. Gaat dit niet door, dan gaat ook dit gebouw in de vrije verkoop."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden