Bedrieglijk eenvoudige, maar geen toevallige snapshots

null Beeld TR BEELD
Beeld TR BEELD

Met zijn intieme snapshots van volle asbakken, onkruid tussen de stoeptegels en zijn eigen vrienden in de achtertuin, was de Duitse fotograaf Wolfgang Tillmans het iPhone-tijdperk ver vooruit.

Een waterval, een vlieg op een stapel dode kreeften of een lege lelijke straat ergens in een ver land. 'Dit kan ik ook', zou je kunnen denken bij de foto's van Wolfgang Tillmans, die nu te zien zijn in de Tate Modern in Londen. Het lijken net snapshots, niet perfect goed belicht of altijd haarscherp. En dan ook nog eens quasi toevallig rommelig naast elkaar opgehangen. In extreem verschillende maten zonder lijst, met punaises en plakband zoals iedereen zijn kiekjes aan de muur of koelkast thuis opplakt. Waarom hangen die foto's daar en wat hebben ze met elkaar te maken?

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld TR BEELD
Beeld TR BEELD

Toch heeft Tillmans (1968) zelf met de grootste zorgvuldigheid veertien zalen ingericht voor deze overzichtstentoonstelling; van toeval is geen sprake. In de afgelopen vijftien jaar is de Duitse fotograaf een van de invloedrijkste conceptuele kunstenaars geworden en Tate Modern vond het terecht tijd voor een overzichtstentoonstelling. Die werd gelukkig niet keurig chronologisch maar kreeg het persoonlijke stempel van Tillmans. Ook hoe zijn foto's hangen of liggen is belangrijk voor hem; hij wil bezoekers een inspannende, maar ook spannende reis door zijn wereld laten maken.

We zien zijn vrienden, zijn tafel met de computer en zijn volle asbakken, Gauloisespakjes en andere zooi, twee intiem kussende mannen, een dansende vrouw in extase, maar ook een overzichtsfoto van een industriestad in de woestijn.

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld TR BEELD
Beeld TR BEELD

Nonchalant, maar intiem

Tillmans is een energieke kunstenaar die al ruim vijftien jaar driftig onderzoekt wat de betekenis van fotografie is in deze tijd met alle technische ontwikkelingen en de mogelijkheden van vermenigvuldiging zowel in print als digitaal. Sociale, politieke, abstracte onderwerpen verbeeldt hij in stillevens, landschappen en portretten. Alles komt voorbij in de wereld van Tillmans, die wil dat de kijker beseft dat hij elke dag heel veel beelden op zijn netvlies krijgt. Reëel en virtueel. Zelf zegt hij over zijn werk: "Ik maak foto's om de wereld te kunnen zien."

Tijdens de hoogtijdagen van de techno en acidscene was Tillmans nog maar in de twintig en nam hij onder meer in Berlijn en Londen intensief deel aan de raves en het uitgaansleven. Door op een nonchalante maar wel intieme manier zijn vrienden te fotograferen werd deze nieuwe jeugdcultuur zichtbaar voor anderen.

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld TR BEELD
Beeld TR BEELD

Met een modereportage van Lutz en Alex, gewoon zijn eigen vrienden in de achtertuin, brak hij destijds door: ze droegen geen designkleren maar enkel oude openvallende regenjassen. Met die provocerende en onderzoekende houding is Tillmans later een conceptueel kunstenaar gebleken die zijn tijd nog tijdens de analoge fotografie ver vooruit was.

Want nu doen we het allemaal met onze iPhone of iPad: we fotograferen het bord exotische eten in een ver land, de poes op de bank, het eerste tomaatje op het balkon... Met gemak leggen we het allemaal vast om het even later te delen door middel van Instagram, Pinterest of Facebook. Het kan en we hoeven geen professionals te zijn.

Tekst loopt door onder afbeelding

null Beeld TR BEELD
Beeld TR BEELD

Voor zijn tijd

Die vrijheid eiste Tillmans al op toen er nog geen digitale fotografie was. Met al die vluchtige dagelijkse maar toch opmerkelijke beelden als onkruid uit de stoeptegels, een witte streep in de lucht van een vliegtuig. Beelden van de wereld die ons dagelijks omgeven maar waar we ons vaak niet bewust van zijn. Doordat Tillmans wel degelijk rekening houdt met het kader, de compositie, vorm en kleur zijn zijn snapshots uiteindelijk boeiend en oogstrelend om naar te kijken. Daarbij kent deze kosmopolitische fotograaf ook geen grenzen; hij komt en fotografeert overal.

Tegelijkertijd maakt hij ook nog eens muziek, hij mengt zich intensief in politieke discussies en schuwt het activisme niet. Geboren in Duitsland en zowel woonachtig in Berlijn als London was de Brexit wat hem betreft geen optie. Met een opmerkelijke postercampagne heeft hij de Britten daar vorig jaar van geprobeerd te overtuigen. Als opwarmer voor de tentoonstelling in Londen zijn die posters dichterbij te zien in het Foam Fotografiemuseum in Amsterdam.

Wolfgang Tillmans: tot 11 juni, Tate Modern, Londen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden