Bedrieglijk echt

Paolo Ventura: Milaan, november 1944 (2005) (CENTRO INTERNATIOZONALE FOTOGRAFIA, MILANO)

De fotografen Paolo Ventura en Jasper de Beijer bespelen de werkelijkheid. Hun foto’s zijn te zien in het Haagse Fotomuseum.

Gemiddeld een jaar werkt Jasper de Beijer aan zijn driedimensionale maquettes, die in de loop der jaren steeds groter zijn geworden. Eerst bouwde hij ze op een schaal van 1:100, toen 1:10 en nu zijn ze meestal 1:1. Vervolgens maakt hij er een foto van, wat secondenwerk is in vergelijking met de monnikenarbeid die gemoeid is met het maken van de maquette. Die foto is uiteindelijk het enige dat telt. De maquette gaat zo de vuilnisbak in.

Verwarrende foto’s zijn het die Jasper de Beijer (Amsterdam, 1973) maakt. Ze zijn te zien in het Fotomuseum Den Haag, samen met het werk van Paolo Ventura (Milaan, 1968), ook al zo’n fotograaf die zijn camera niet gebruikt om de werkelijkheid weer te geven, maar om een geënsceneerde wereld te tonen met zelfgemaakte decors. En dat schept verwarring, want in je hoofd zit het idee dat foto’s de realiteit weergeven.

Sommige afbeeldingen op deze duo-expositie zien er in een eerste snelle oogopslag ook bedrieglijk echt uit. Ze doen denken aan verstolde fragmenten uit speelfilms. Maar aan de mensen die figureren in de landschappen zie je dat er iets niet klopt. Ze hebben een vogelkop. Of ze dragen maskers die zo strak over het gezicht zijn getrokken, dat ze lijken versmolten met de huid. Zijn het mensen van vlees en bloed of zijn het toch poppen? Niets is wat het lijkt op de foto’s van De Beijer en Ventura. Werkelijkheid en onwerkelijkheid vloeien in elkaar over. Voortdurend spelen ze in hun foto’s met wat echt is. En het meest verwarrende is dat ze zich wel laten inspireren door dingen die echt zijn gebeurd.

Zo deed Jasper de Beijer voor zijn fotoserie Le Sacre du Printemps onderzoek naar de gebeurtenissen in de Eerste Wereldoorlog. Duizenden archieffoto’s bekeek hij waaruit hij er een stuk of vijftien haalde die naar zijn smaak deze oorlog typeerden. Op basis daarvan ging hij aan de slag met als eindresultaat foto’s van slagvelden en geënsceneerde beelden van explosies aan het front. Je ziet een zwart paard in volle galop uit elkaar spatten. Daarnaast hangt een rijtje portretten van soldaten met zwaar gehavende koppen, die De Beijer in zijn atelier met klei en papier in elkaar heeft geknutseld. Beelden die onmiskenbaar aan de oorlog zijn ontleend, maar die ook doen denken aan scènes uit bloederige actiefilms.

Uiterst minutieus en gedetailleerd gaat De Beijer te werk bij het maken van zijn miniaturen, diorama’s en maquettes, haast op het obsessieve af. Daarvan getuigen vooral zijn schaalmodellen die de basis vormden voor de fotoreeks The Riveted Kingdom. Daarin laat de kunstenaar het Victoriaanse Groot-Brittannië van de industriële revolutie herleven in een wereld van papier, karton en ijzerdraadjes. De bouwwoede van de Britse ingenieur Isambard Kindom Brunel (1806-1859), die bruggen, tunnels, spoorlijnen en stoomschepen schiep, inspireerde De Beijer onder meer tot schaalmodellen van de Leviathan, het grootste stoomschip ter wereld, en Crystal Palace.

Het rijk gedecoreerde interieur liet de kunstenaar uitsnijden uit papier met computergestuurde laserapparatuur. Op de foto’s raak je al niet uitgekeken, hoe intrigerend moeten de maquettes dan wel niet zijn. Het Fotomuseum heeft overwogen om ook een maquette van De Beijer te laten zien, die nog niet in de afvalbak was beland. Maar dat zou afbreuk hebben gedaan aan de magie die ontegenzeggelijk uitgaat van de foto’s.

Ook het nieuwste fotoproject van De Beijer is te zien op deze expositie: Udongo, een fictief Afrikaans land waarvoor hij levensgrote diorama’s maakte van Afrikaanse landschappen. Tijdens een reis naar Ghana was het De Beijer opgevallen dat Afrika in niets leek op de exotische clichébeelden die hij van foto’s en verhalen kende. Het leven bleek er net zo banaal als thuis. In zijn atelier bouwde hij een oerwouddecor na met levensgrote poppen, bedekt met modder, bladeren en aarde en met getatoeëerde lijven, kortom het Afrika uit zijn fantasie, maar dan wel extra aangedikt zodat we een veel suggestiever beeld krijgen van Afrika dan we normaal te zien krijgen.

Ventura doet in feite precies hetzelfde als De Beijer, zij het dat zijn foto’s verstilder en ingetogener zijn. Hij begon zijn carrière als modefotograaf en had ook toen al te maken met het scheppen van een wereld die niet echt bestaat. Als kunstfotograaf borduurt hij daarop voort. Net als bij De Beijer zijn de verhalen die Ventura wil vertellen ontsproten aan de realiteit. In Winter Stories toont hij het verhaal van een man die in de laatste momenten voor zijn dood terugblikt op zijn leven. Het geheel speelt zich af in een ondergesneeuwde Noord-Italiaanse stad, waar een circus is neergestreken met als hoofdpersonen een intrigerende vogelman, jongleurs, clowns, acrobaten en violisten. Vaak lopen ze net uit beeld, als droombeelden waar je geen vat op krijgt. In de fotoserie War Souvenir draait het om oorlogstaferelen, waarin speelgoedpoppen weliswaar duidelijk maken dat we naar fictieve, gedramatiseerde beelden kijken. Maar tegelijkertijd zijn de scènes zo bedrieglijk echt, dat je het gevoel krijgt naar een reconstructie van het dagelijks leven in de oorlog te kijken, waar vervolgens foto’s van zijn gemaakt. Intrigerend deze expositie, maar je weet eigenlijk niet wat je ziet. Want niets is wat het lijkt op de foto’s van Ventura en De Beijer.

De expositie ’Fabulous Fictions’ met werk van Paolo Ventura en Jasper de Beijer is tot en met 30 augustus te zien in het Fotomuseum Den Haag, www.fotomuseumdenhaag.nl

Paolo Ventura: Winter Stories (2008) (CENTRO INTERNATIOZONALE FOTOGRAFIA, MILANO)
(Trouw)
(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden