Bedreigd betekent echt: bedreigd

Op het Cites-congres in Den Haag worden wettelijke afspraken gemaakt over het aanpakken van de handel in bedreigde planten en dieren. Essentieel is evenwel de handhaving.

Miriam van Gool

Blauwbaard-amazones en hyacint-ara’s zijn papegaaien met oogstrelend mooie verenkleden. Van groen met een tufje blauw voor de blauwbaard-amazone, tot prachtig diepblauw met gele accenten voor de hyacint-ara. Hun favoriete leefgebied is de Zuid-Amerikaanse Amazone, hoewel ze soms verblijven in een kooi op twee-hoog in Amsterdam of dertig-hoog in Tokio.

De hyacint-ara dreigt uit te sterven, de blauwbaard-amazone draagt de titel ’bijna bedreigd’. Probleem is (naast ontbossing in de Amazone) wildvang. De achterliggende oorzaak: dierenliefde. Hoewel, liefde?

Nederlanders houden van dieren. Ons kleine land telt drukbezochte dierentuinen en op elke honderd inwoners leven ongeveer twintig katten en tien honden met ons samen. Nederland hoort bij de absolute wereldtop als het gaat om het percentage inwoners dat dieren- en natuurbeschermingsorganisaties steunt. En niet voor niets is ons land het eerste met een eigen politieke partij voor dieren.

Iedereen die dierenliefde bij zichzelf of een ander herkent, weet dat dit gepaard gaat met een grote behoefte aan contact met het dier, door oogcontact of aanraking. De recente uitbraak van Bokito is dan wel extreem, het gedrag van de onfortuinlijke vrouw niet. Het lijkt een diepgeworteld verlangen naar een paradijs waarin mensen in harmonie met (wilde) dieren kunnen samenleven. Sommige dieren varen wel bij al die belangstelling. Andere, met name wilde dieren hebben over het algemeen juist baat bij een respectvolle afstand.

Soms slaat ’dierenliefde’ evenwel om in egoïstisch en obsessief gedrag. Dat lijkt althans de conclusie uit het rapport over de handel in bedreigde dieren en planten dat het Wereld Natuur Fonds vorige week uitbracht. Volgens het rapport gaat het bij een deel van de illegale handel (wereldwijd een miljardenindustrie) om ’uit de hand gelopen verzamelwoede’.

Medewerkers van de douane en de Algemene Inspectiedienst bevestigen dat een aanzienlijk deel van de illegale handel in handen is van mensen die begonnen zijn als verzamelaars. In Europa worden naast vogels ook veel reptielen ingevoerd. Slangen, schildpadden en leguanen zijn favoriet, maar ook gifkikkers circuleren in het illegale circuit.

Het begint met de legale aankoop van een dier dat in Nederland is gekweekt en van de juiste vergunning is voorzien. Na verloop van tijd leert de eigenaar andere liefhebbers kennen en dan stoken ze elkaar op: ’Aardig kikkertje heb je, maar de kleuren zijn niet echt mooi hè. Vergelijk dat nou eens met die van mij. Jaha, wilde genen hè.’

De marge op in het wild gevangen dieren is groot. Zo kan een kikkertje van 3 euro 50 lokaal op de Europese markt 150 euro opleveren. Blauwbaard-amazones kosten als uit het nest geroofd kuikentje 20 tot 30 euro per stuk en leveren hier 2000 tot 2500 euro voor een wild koppeltje. Daarbij gaat het om grote hoeveelheden, maar niet in containerladingen tegelijk. Je treft gesmokkelde dieren eerder aan in postpakketten of in kofferbakken vlakbij een reptielenbeurs. Gesmokkelde papegaaien reizen in kokers mee in vliegtuigbagage, wat ze lang niet allemaal overleven. Dat heeft niets meer te maken met dierenliefde.

De Nederlandse controleurs zijn op de veertiende vergadering van het Cites-verdrag in Den Haag, om hun vak toe te lichten. Meer dan 1500 mensen uit de hele wereld praten daar over bijstelling van het verdrag, dat regels bevat voor de internationale handel in bedreigde plant- en diersoorten. Doel van de bijeenkomst is te komen tot hernieuwde afspraken, die moeten voorkomen dat dieren en planten uitsterven als gevolg van overmatige handel.

Niet alles is verboden – ook in deze handel geldt dat onnodige verboden de kans op meer illegaliteit alleen maar vergroten. Bovendien kan de handel een belangrijke bron van inkomsten zijn voor de lokale bevolking in de veelal arme landen waar exotische planten en dieren vandaan komen.

Van de blauwbaard-amazone bijvoorbeeld mogen jaarlijks 590 dieren worden verhandeld, 70 vanuit Suriname en 520 vanuit Guyana. De hyacint-ara zul je echter niet in een winkel aantreffen. Omdat deze soort met uitsterven wordt bedreigd mag er niet in worden gehandeld.

De wereldwijde handel beperkt zich niet tot dieren die als huisdier worden gehouden. Op de Cites-vergadering komt ook de handel in ivoor (olifanten) en vacht en botten van tijgers aan bod. Er wordt speciale aandacht besteed aan de handel in vissen (onze paling dreigt te verdwijnen, een ecologisch en economisch drama) en hout (ook bomen zijn soorten die kunnen uitsterven).

Al die wettelijke afspraken werken alleen als ze strikt worden nageleefd. Werk aan de winkel dus voor onze controle- en opsporingsdiensten! Alle Cites-deelnemers troffen in hun conferentietas een dvd aan van het Nederlandse ministerie van landbouw, natuur en voedselkwaliteit (LNV) over handhaving. In een filmpje is een scène nagespeeld waarbij twee illegale dierenhandelaren betrapt worden. Het ziet er flitsend uit, alle betrokken overheidsinstanties lijken naadloos samen te werken. De realiteit is helaas (nog) anders.

Er is echter goede hoop dat 2007 het jaar wordt waarin de Nederlandse overheid weer serieus werk gaat maken van handhaving. Nederland heeft het onderwerp namelijk hoog op de agenda gezet door zelf gastland te zijn van de Cites-vergadering.

LNV-minister Gerda Verburg opende de conferentie en zal volgende week een unieke ministeriële rondetafel voorzitten. Onderwerp van gesprek: hoe kan Cites bijdragen aan de ontwikkelingsagenda (denk aan duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen als hout en vis) èn hoe kan beter internationaal worden samengewerkt.

Een betere handhaving van de Cites-wetgeving zou goed nieuws zijn voor alle dierenliefhebbers in Nederland. Behalve voor die verzamelaars, die het onderscheid tussen dierenliefde en eigenbelang nooit goed hebben begrepen. Voor die laatsten geldt: opsporing verzocht!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden