Bed, bad en brood-discussie is ongepast

Nederland is al sinds 1979 verplicht vreemdelingen onderdak, bed, bad en brood te bieden, betoogt Stans Goudsmit.

STANS GOUDSMIT en LID VAN HET COLLEGE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

Ongedocumenteerden leven nog steeds in onzekerheid over de vraag hoe en wanneer zij opvang krijgen. En ondertussen sterven steeds meer vluchtelingen een gruwelijke verdrinkingsdood op de Middellandse Zee. Zulke levensbepalende kwesties kan en mag het kabinet niet ombuigen tot een discussie, waarin een menswaardig bestaan ondergeschikt raakt aan partijpolitieke motieven. De meeste basale opvang is nodig om voor deze mensen enige vorm van een menswaardig bestaan mogelijk te maken. Dat is de ondergrens die Nederland - al dan niet in gezamenlijk EU-verband - op grond van mensenrechtelijke normen moet bieden. En die ondergrens hoort niet onderhandelbaar te worden. Ook niet als bijvoorbeeld de PvdA en VVD andere ideologische uitgangspunten hebben.

De wijze waarop het kabinet invulling geeft aan mensenrechten, kan uiteraard wel onderwerp van discussie zijn: centrale of decentrale opvang voor ongedocumenteerden, asiel aanvragen buiten Europa of veilige opvang in de regio om te voorkomen dat mensen als bootvluchteling hun leven wagen op zee. Economische en culturele overwegingen kunnen in die keuzes een rol spelen. Dat alles neemt niet weg dat ondanks de politieke discussie de huidige situatie in Nederland en Europa een voortvarend en mensenrechtenconform optreden van het kabinet vereist. Nederland committeerde zich al lang geleden aan het bieden van een behoorlijke levensstandaard aan ongedocumenteerden die niet voor zichzelf kunnen zorgen.

undefined

Ondergrens

Al in 1979 werd het VN-Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele rechten voor Nederland van kracht, waarin dit vastligt. Het verdrag geldt expliciet ook voor ongedocumenteerden. Dit lijkt het huidige kabinet, dat zich blijft blindstaren op de betekenis van het Europees Sociaal Handvest, te zijn vergeten. De VN-rapporteur Alston wees daar afgelopen week ook al op, in zijn felle oproep aan het kabinet om toch bed, bad en brood te bieden. Het naleven van deze ondergrens hoeft dan ook niet meer uitgediscussieerd te worden. Het kabinet moet nu snel invulling geven aan haar mensenrechtelijke verplichting.

Wat moet Nederland nu minimaal doen? Ongedocumenteerden hebben recht op onderdak en voldoende te eten. Aan toegang tot deze voorzieningen mag de overheid geen voorwaarden stellen, zoals de eis om mee te werken aan vertrek naar het land van herkomst. Soms bevinden ongedocumenteerden zich in situaties waarin een veilige plek om te slapen en drie maaltijden per dag niet voldoende zijn om een persoonlijke noodsituatie te voorkomen. Bijvoorbeeld omdat ze ziek zijn. In zo'n geval moet de overheid meer doen. Ook externe factoren zoals bijvoorbeeld het weer kunnen de overheid verplichten meer te bieden.

Is het minimale genoeg? Door enkel het minimale te bieden, zwerven ongedocumenteerden een groot deel van de dag op straat. Hierdoor ontbreekt een veilige omgeving om na te denken over en te werken aan terugkeer. Naast de vraag of dit wenselijk is, kan het ook noodsituaties veroorzaken. Door meer te doen dan het minimum voorkomt Nederland dat noodsituaties überhaupt ontstaan. Maar het is niet vreemd meer ambitie te verwachten van een land als Nederland dan het absolute minimum waartoe zij vanuit humaan oogpunt verplicht is. Vreemdelingen die zijn uitgeprocedeerd, hebben de plicht om Nederland te verlaten. Maar zo lang dat niet is gelukt, heeft de overheid de zorg over hen. En ook de vluchtelingen op de Middellandse Zee kunnen niet aan hun lot worden overgelaten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden