Beckett op huiskamerniveau 'Gelukkige dagen': tuttelend wegzinken in parketvloer

Scheveningen, Appeltheater, t/m 3 oktober. Toernee t/m 5 november.

HANNY VAN DER HARST

Daarmee sluit Streisand goed aan bij Becketts toonzetting.

Want wat doet het personage Winnie anders dan praten, praten, praten, en soms schreeuwen, om maar niet te hoeven stikken van angst voor de vergeefsheid van het leven?

Ze klampt zich vast aan woorden, aan vertrouwde objecten als haar tas, aan de kleine dagelijkse rituelen van tandenpoetsen, haren kammen, hoedje opzetten.

Al tuttelend spreekt Winnie zichzelf regelmatig opgewekt toe dat dit weer een gelukkige dag wordt. Met die steeds herhaalde bezweringsformule houdt zij de dreigende leegte op een afstand. Dan hindert het niet dat haar ogen en gebit achteruit gaan, haar parasol spontaan in brand vliegt en zij nauwelijks respons van haar echtgenoot Willie krijgt. Een klein teken van leven (in dit geval een rondscharrelende mier) en de wetenschap dat Willie haar kan horen, meer heeft Winnie niet nodig om het hoofd boven water te kunnen houden.

Of beter gezegd: boven het zand. Immers, volgens Becketts regie-aanwijzingen zit Winnie in een leeg landschap onder een verzengende zon tot haar middel, en later tot haar kin, verankerd in een zandhoop.

Dat absurde beeld van een vrouw die, richting graf, wegzakt in het drijfzand van het bestaan, had in de schaarse voorstellingen die ik tot dusver van het stuk zag, een komisch en tegelijkertijd schrijnend effect.

Diezelfde mengeling van lachlust en mededogen roept Winnie (Christine Ewert) ook in deze enscenering van acteur/regisseur Carol Linssen op - alleen verzinkt zij hier niet in een zandhoop, maar in de hoogglanzende parketvloer van een door tientallen kroonluchters verlichte woning.

Burgermevrouw

Door die ingreep brengt Linssen Winnie's situatie op een huiskamerniveau: burgermevrouw dreigt kopje onder te gaan in verlammende sleur van uitgeblust huwelijk en comfortabel bestaan.

Verdwenen is daarmee het desolate beeld van de verlaten Mens in een leeg, geblakerd landschap; maar 'Gelukkige dagen' blijkt zo rijk aan associatieve betekenis, dat ook Linssens interpretatie zich moeiteloos laat inpassen. De grotere herkenbaarheid van de situatie maakt de tekst zelfs toegankelijker.

Vervelend is wel, dat Linssen tekst en beeld hier niet voor zichzelf laat spreken; Ewert mag van hem met veelbetekenende zuchtjes, grimassen en blikken haar woordenstroom illustreren. Al kan haar precieuze dictie mij niet bekoren, vakmatig gezien is wat ze doet in orde. Maar de tekst heeft al die franje niet nodig.

Log

De tekst kan het eveneens uitstekend stellen zonder de hier (in tegenstelling tot wat Beckett voorschrijft) nadrukkelijk zichtbare rol van Willie. Linssen speelt hem als een lethargische, log kruipende kever, om wiens vadsige aanwezigheid je niet heen kunt. Door dat onnodige acteursvertoon zweemt deze op zich respectabele voorstelling naar ijdelheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden