Beatrix' hofpredikers verwerpen vertaling

Het eerste exemplaar van de Nieuwe Bijbelvertaling wordt over een maand aangeboden aan koningin Beatrix. Haar drie onofficiële hofpredikanten hebben er niets mee op.

Bij de drie hofpredikers komt de Nieuwe Bijbelvertaling er niet in. ,,Je maag draait om'', zegt Nico ter Linden na lezing van sommige fragmenten. Zijn broer Carel is het met hem eens. En Huub Oosterhuis vindt dat de Nieuwe Bijbelvertaling liturgisch 'niet kan functioneren'. Nico ter Linden voelt zelfs voor een officieel kanselverbod op de nieuwe vertaling.

Wat emeritus predikant Nico ter Linden ervan vindt, zal trouwe lezers van deze krant niet verbazen. Bij verschijning van de eerste 'proeven' noteerde hij in 1998 in zijn Trouw-column dat hij 'schrok' van zijn 'weerzin'. De vertalers hadden van het bijbelboek Jona 'ambtenarentaal' gemaakt, Ter Lindens 'teleurstelling' was groot. Hij hoopte en bad dat het beter zou worden. ,,Het beste wat je in huis hebt was niet geraadpleegd.''

Nu schrijft Ter Linden, in het oktobernummer van Onze Taal, blad van het gelijknamig genootschap: ,,Het algemeen oordeel moet zijn: dit deugt niet''. De vertaling ,,onderschat het volk en zij onderschat haar eigen taalsturend vermogen''. Over Genesis-passages: ,,Vers voor vers naar de knoppen.'' En: ,,Je maag draait om.'' Over Jona: ,,Ontaal.'' En: ,,Burgermansproza met een gruwelijke openingszin.''

Een standaard waarnaar iedereen zal grijpen? ,,Onze taal en onze kerkelijke praxis wordt met deze Nieuwe Bijbelvertaling geen dienst bewezen.''

,,Karel Deurloo, specialist voor Jona en Ruth, hebben ze niks gevraagd'', zegt Ter Linden in een toelichting. ,,Mij ook niet. Ik heb weet van het Nederlands en heb in 'Het verhaal gaat' schriftgedeelten toegankelijk vertaald, maar er is geen gebruik van gemaakt. Nu ben ik chagrijnig. Nee, niet persoonlijk gepikeerd, maar kwaad omdat er zoveel mooie vertalingen zijn waar niets mee gedaan is. Met alle kritiek ook niet.''

Ter Linden wijst daarbij met een beschuldigende vinger naar Sijbolt Noorda, een van de stuwende krachten achter de Nieuwe Bijbelvertaling. Noorda zou niets willen weten van zijn werk, waarin het verhevene níet naar beneden wordt gehaald.

,,Volstrekte fantasie'', reageert Noorda. ,,Er is niemand buitengesloten. Maar Ter Linden houdt er een andere vertaalopvatting op na dan deze bijbelvertaling. Met kritiek uit die hoek kunnen we niet veel.''

Ter Linden werkt op dit moment aan een kinderbijbel. ,,Daarin gebruik ik 'En het geschiedde in die dagen'. Ik vind de Nederlandse Bijbelvertaling die dat wegvertaalt tot 'in die tijd...' verdomd arrogant tegenover evangelieschrijver Lucas.''

De synode (bestuur) van de Protestantse Kerk in Nederland beslist over een paar jaar of de nieuwe vertaling op de kansel thuishoort.

Ter Linden in Onze Taal: ,,Wij moeten hopen dat de synode beseft dat dit allemaal niet kan en dat deze Nieuwe Bijbelvertaling niet tot kanselbijbel mag worden gepromoveerd. En we moeten gauw iets mooiers maken. Hebben we weer iets om ons op te verheugen.''

Ooit gold Nico ter Linden als dé hofpredikant. Bij het zilveren huwelijksjubileum van koningin en prins Claus ging hij voor in de Westerkerk, op koningin Beatrix' zestigste verjaardag ook. Hij trouwde Maurits en Marilène. Nu deelt Nico die onofficiële titel met zijn oudere broer Carel die het kroonprinselijk paar trouwde en hun dochtertje doopte. Hij is al jaren prins Willem-Alexanders gids in het religieuze.

De hervormde emeritus predikant Carel ter Linden blijkt ook geen fan van de Nieuwe Bijbelvertaling. Persoonlijk zou hij de kritiek van Nico ,,ietsje anders formuleren, maar ik denk er hetzelfde over als mijn broer''.

Twee jaar geleden dook er een derde officieuze hofprediker op: tijdens de uitvaart van prins Claus sprak, naast Carel ter Linden, de katholieke theoloog-dichter Huub Oosterhuis.

,,In grote lijnen ben ik het met Nico eens'', zegt Oosterhuis. Hij heeft nog niet alles gelezen ('Voor afkraken is het nog te vroeg'), maar binnen een halfuur vallen er zes, zeven negatieve kwalificaties. ,,Het is een gemiste kans. Wat ik gezien heb is óf middelmatig óf slecht. De taal is platgeslagen.'' Volgens hem kan de Nieuwe Bijbelvertaling 'niet functioneren' als liturgisch document.

Oosterhuis: ,,De Bijbel is, om het modern te zeggen, vanuit een theologische visie geschreven. Dat lees je bijvoorbeeld af aan 'En het geschiedde'. Dat is van groot belang, die zinsnede, want dan volgt meestal de godsnaam: zó doet die God. Vertaal je dat niet, dan is dat een verminking van de tekst.'' Dat het plechtstatige 'En het geschiedde' niet meer zou kunnen, vindt Oosterhuis 'flauwekul'. ,,Mensen kunnen dat best aan. Een kind begrijpt het, en anders kun je het toch uitleggen?''

,,Ik heb de Davidverhalen in de nieuwe vertaling gelezen. Het is proza geworden dat Oek de Jong niet schrijft, het is onwelluidend, het leest wel lekker weg, maar is een aftreksel van het origineel, zonder literaire kracht. Jesaja: had Jacques Hamelink erbij gehaald, dán krijg je grootse poëzie. En Ezechiël: daar moet je Hugo Claus voor vragen.''

Voor Oosterhuis is het duidelijk: ,,Ze hadden het beste van het beste moeten nemen, maar het project is volkomen verkeerd opgezet. Claus en Hamelink hebben ze niet gevraagd, Willem Barnard niet. En nee, mij ook niet natuurlijk.''

Oosterhuis legt uit hoe hij zelf vertaalt. ,,Ik zit hier, hebraïst Alex van Heusden daar tegenover me, zo vertalen we, woord voor woord.'' Samen presenteren zij, de dichter en de 'rabbijnenleerling', twee dagen voor de publicatie van de Nieuwe Bijbelvertaling, hun eigen vertaling van Numeri. Genesis en Exodus waren al klaar. Oosterhuis vergelijkt zijn eigen werk met de befaamde vertaling ('Verdeutschung') van Martin Buber en Franz Rosenzweig. ,,Wij maken, als eens Buber, een vertaling die uit het gehoor verneembaar is, episch, maar geen omgangstaal. Het bijbels Hebreeuws was altijd een literaire taal.''

Voor Oosterhuis' eigen meerjarige project 'De hele bijbel gelezen en uitgelegd' had hij bedacht dat de Nieuwe Bijbelvertaling mooi als uitgangspunt kon dienen. Bij nader inzien ziet hij daarvan af. ,,Acteurs als Petra Laseur en Hans Croiset zijn gewend grote teksten te brengen. Die kun je de Nieuwe Bijbelvertaling niet laten doen, dat vinden ze gewoon niet leuk. De taal is niet muzikaal, wezenlijke zaken zijn wegvertaald.''

Oosterhuis ergert zich aan de 'gekke pretentie en poeha' waarmee de nieuwe Bijbel wordt gepresenteerd. Uitgeverij De Prom brengt Oosterhuis' vertaling daartegen in stelling, als 'munitie voor het debat'. Hij noemt zijn werk 'een klein tegenstemmetje' bij al het 'geweld'. Een flink debat verwacht hij niet. ,,Nicolaas Matsier zei ooit: er is maar één vertaling, de Statenvertaling. En nu is hij vóór de Nieuwe Bijbelvertaling. Hoe dat kan? Misschien is hij gezwicht onder de druk van de gevreesde manager Sijbolt Noorda.''

,,Ik een gijzelaar van Noorda?'' Nicolaas Matsier lacht. ,,Wat een onzin.'' De schrijver waardeert 'de ambitie van de Nieuwe Bijbelvertaling'. Die wordt zeker 'veel beter dan die blije nieuwsbijbel' (Groot Nieuwsbijbel, red.). ,,De Statenvertaling blijft schitterend. Maar de enig juiste vertaling, uit de hemel gevallen, is ze niet. En al ben ik er con amore betrokken bij geweest, ik houd het recht om kritisch te zijn.''

Op 27 oktober neemt koningin Beatrix het eerste exemplaar in ontvangst. Of zij, anders dan de officieuze hofpredikers, wél graag in de Nieuwe Bijbelvertaling zal lezen, valt onder het geheim van paleis Noordeinde. Maar Oosterhuis meent het antwoord al te weten. ,,De Majesteit leest héél kritisch.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden