Bauhaus drong in de Hollandse huiskamer door met exclusieve stalen buismeubelen

’Volmaakt verchroomd. D3 en het avant-gardemeubel in Nederland’, t/m 16 september Gemeentemuseum, Den Haag, di-zo 11-17 uur. Gelijknamig boek met een historisch overzicht van het bedrijf D3, onder red. Titus M. Eliëns en Marlite Halbertsma, uitg. Nai-Publishers, 34,95 euro. Info www.gemeentemuseum.nl

Op hetzelfde moment dat in Frankrijk en België ontwerpers de interieurs van hun landgenoten met art deco opsmukten, vertoonde het binnenhuis in Nederland en Duitsland een heel ander beeld. Wie aansluiting bij de tijdgeest zocht, ging niet voor zware, uit exotische houtsoorten opgetrokken meubels, maar verkoos relatief lichte stoelen. Die boden niet veel meer dan een uit (verchroomd) staal opgetrokken geraamte waaroverheen een stoffen bekleding gelegd. Aan de hand van de hoeveelheid stalen buismeubelen viel af te leiden hoe hoog het ’avant gardistische’ niveau van de betrokken bewoner was. Stalen buismeubelen, al dan niet glanzend verchroomd, werden in Nederland door een later roemrucht geworden bedrijf als Gispen vervaardigd, maar ook door andere, kleinere bedrijven. Een vrijwel onbekende onderneming onder leiding van de beroemde ontwerper Paul Schuitema, was een belangrijke concurrent van Gispen. Aan D3 heeft het Gemeentemuseum in Den Haag een intrigerende tentoonstelling besteed die meteen een globaal overzicht geeft van de geschiedenis van het Nederlandse binnenhuis in de jaren dertig.

Met deze presentatie is er nog geen sprake van een allesomvattend overzicht. Vragen zijn er eigenlijk over elk van de getoonde ontwerpen. Die zijn weliswaar vrijwel allemaal van Paul Schuitema, maar hij zelf heeft zijn werk niet echt goed gedocumenteerd. Schuitema was als ontwerper en directeur van D3 nauw betrokken bij het fabricageproces, maar als zakenman niet bepaald succesvol. De in Rotterdam gevestigde fabriek heeft slechts drie jaar bestaan, waarvan de grootste tijd als een ondergeschoven dochter van de ’Eerste Nederlandsche Mechanische-Apparatenfabriek Ph. Dekker’. In die naam wordt de ware aard duidelijk van de meubels die hier gemaakt werden. De ontwerpen van Schuitema en zijn collega’s Cor Alons en Arie Verbeek staan ver af van het ambachtelijk vervaardigde meubel dat decennialang het Nederlandse binnenhuis had gedomineerd. Dat waren uit hout vervaardigde meubels die er of luxueus (zoals de Franse art deco) of sober en eerlijk (de Engelse Arts and Crafts Movement) uitzagen, of in hun neogotische stijl als een merkwaardig relict uit de ’donkere middeleeuwen’ oogden.

Schuitema, meer ingenieur dan een handige timmerman, was stevig beïnvloed door het Bauhaus. Deze beweging van architecten, ontwerpers en enkele vrije kunstenaars, droeg vanuit Duitsland haar geloof in de rationele vormentaal uit. Het Bauhaus zag ze in het verlengde van de architectuur liggen, architecten moesten in hun eigen ontwerpen naar hun eigen maatstaven kunnen wonen. Meubels moesten efficiënt vervaardigd en efficiënt ingezet kunnen worden. Door het materiaal onder geen beding te decoreren kwamen de meubelen een beetje kaal en iel over. Bovendien waren ze niet echt goedkoop als gevolg van het achterwege blijven van een adequaat fabricageproces. Ze sloegen aanvankelijk dan ook niet aan bij het grote publiek. Het verchroomde stalen buismeubel raakte pas ver na de Tweede Wereldoorlog in de mode. Het meest aansprekende voorbeeld is de kubusstoel met een zwevend zitvlak die in eindeloze variaties wordt gekopieerd. De originele Gispen-meubelen hebben een echte cultstatus bereikt en zijn praktisch uit het zicht verdwenen door veel te hoge prijzen. De ontwerpen van D3 wacht na dit boek en de bijbehorende presentatie waarschijnlijk eenzelfde toekomst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden