Bataafse bon-vivant verstopte zijn dure wijnservies. Het museum is er blij mee.

Het was put 27. Iedereen die twee jaar geleden betrokken was bij de opgraving in het Noord-Brabantse Nistelrode, zal het nog haarscherp voor zich zien. Vooraf waren er natuurlijk wel verwachtingen over het archeologische onderzoek op het tracé waar de A50 zou komen. Er waren al vijf of zes boerderijen uit de eerste eeuwen van onze jaartelling getraceerd. Maar toen er bij de graafwerkzaamheden in de grootste boerderij een bronzen kan te voorschijn kwam, en vervolgens nóg een en nóg een *

De bronsschat van Nistelrode is vandaag en morgen tijdens het Nationaal Museumweekend gratis te zien in het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden en wordt tot en met eind augustus tentoongesteld. Het is de bijdrage van het RMO aan het 25ste Museumweekend. Zoals meer dan 500 musea in Nederland op hun jaarlijkse open-huisfestival hun beste beentje voorzetten om oude en nieuwe bezoekers eens extra te verwelkomen. Onder het motto ’de Kunst van het Weten’. Gespecialiseerde deskundigen staan klaar wanneer de deuren wagenwijd opengaan en willen hun kennis delen over hun collectie met het publiek. Zoals over de enorme vondst van universiteitsmedewerkers uit Leiden vrijdag 5 maart 2004 bij Nistelrode (gemeente Bernheze).

Achteraf wordt het een schat van internationale allure genoemd. De sensatie moet groot geweest zijn, toen er dertig stuks Romeins vaatwerk uit put 27 te voorschijn kwamen. Het enige complete wijnservies dat ooit in ons land is gevonden. Kannen, borden, schalen en kandelaars – en ze zijn nog rijk gedecoreerd ook. Het gaat hier duidelijk om de inventaris van een herenboer, de rijkste man van het dorp die het servies gebruikte bij feestelijke banketten voor familie en vrienden. Een man in bonus, die dat graag wilde laten zien.

Grote kans dat hij een Bataaf was die een jaar of twintig in het Romeinse leger had gediend en bij zijn afscheid een stevige vut-regeling had meegekregen. Eenmaal terug in de Lage Landen moet hij van dat geld een dure boerderij hebben gebouwd, met een porticus (zuilengang) zoals hij zo vaak in zuidelijke streken had gezien. Dat leventje kon hij zich nu ook permitteren, inclusief de wijnsessies. En dus had hij zich een servies aangeschaft van bronzen onderdelen. Niet alles in één keer misschien. Best mogelijk dat de familie er later wat bijgekocht heeft, zoals serviezen van Wedgwood tegenwoordig ook vaak in etappes worden aangeschaft of bijeen worden gespaard.

Conservator Ruurd Halbertsma was er niet bij, toen Nistelrode op de archeologische wereldkaart belandde, maar hij heeft van de archeologen alle details te horen gekregen. Hij deelt hun verbazing over het feit dat de bronsschat zo zorgvuldig begraven was, in een kuil van hooguit 1,50 bij 1,50 meter. „Keurig kan bij kan en bord bij bord. Als een nest in elkaar. De schalen lagen omgekeerd, zodat ze niet konden vollopen met regenwater. Door het vocht zijn er wel verschillende verkleuringen opgetreden, van prachtig patina tot in het slechtste geval corrosie. De onderdelen van het servies zijn verschillend gedateerd, van de eerste tot de derde eeuw na Christus. Soms zijn ze een paar keer opgelapt, met nieuwe handvatten bijvoorbeeld. Het was geen wegwerpcultuur. Dat is nu uit de tijd; wij kennen geen ketellappers meer.”

Halbertsma spreekt van een showservies. „De eigenaar wilde hiermee laten zien hoe rijk hij was. Alles zat erop en eraan, inclusief zeven en lepels om de wijn over te lepelen in de bekers. Dat drinken ging de hele avond door. Onderwijl werden er verhalen verteld en vaak ook exotische hapjes genuttigd, zoals olijven. De gastheer bepaalde hoeveel en hoe sterk er gedronken werd.”

In de tijd van de Romeinen werd wijn op smaak gebracht met kruiden als koriander of peper en met honing om het zure of de kurk weg te werken, en vervolgens zeefde men de wijn. Echte Romeinen deden water in de wijn, Germanen hadden de naam dat zij de wijn onvermengd dronken – om zo snel mogelijk in een roes te geraken.

Waarom de eigenaar zijn servies in de grond stopte, blijft speculeren. Maar Halbertsma wil wel een voorzetje geven. „Het vermoeden bestaat dat de man zijn schatten heeft verstopt, na berichten over verwoestingen langs de grens van het Romeinse Rijk. De Romeinen waren zich aan het terugtrekken uit onze regio. Tegelijk staken Germaanse stammen omstreeks 280 na Christus de Rijn over, plunderden legerkampen en zorgden voor veel paniek. Onze herenboer uit Nistelrode besloot met zijn gezin te vluchten en stopte zijn kostbare servies even buiten het dorp in de grond, in de hoop dat hij het later weer kon ophalen. Zo is het gegaan, denken we.”

Er is in Leiden extra hard gewerkt om de expositie te kunnen openen voor het Museumweekend. „Dat is voor ons toch een hoogtepunt, waar we elk jaar naar uitkijken”, zegt RMO-woordvoerster Birre Walvis. „Voor het publiek is het een mooie kans om musea te gaan shoppen. Je hoeft niet per se alles te zien, je kiest gewoon uit wat je leuk lijkt. Daardoor krijgen we ook veel nieuwe bezoekers.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden