Basken

Aan het strand van San Sebastian spiegelt de zon in het zeewater. De boulevard is zonovergoten, de mooie boompjes zijn er al flink uitgelopen. Op het warme zand bezingen innig verstrengelde geliefden de komst van de vroege lente.

Als inwoner van het stoffige Madrid hap ik in San Sebastian gretig de zeewind en bezie de welgestelde buurten. Het lijkt me onmogelijk dat hier de etages of balkons spontaan naar beneden storten, zoals onlangs nog bij ons in de hoofdstad gebeurde. De vriendelijke eigenaresse van een kledingzaak laat haar winkel achter en loopt twee straten met mij op om de weg naar het busstation te wijzen.

Vergis je niet. Achter de façade gaat angst schuil, houdt een sombere advocaat mij voor. Zijn vader werd vorig jaar voor zijn ogen door leden van de afscheidingsbeweging Eta in San Sebastian vermoord. Sindsdien verplaatst de advocaat zich in het gezelschap van twee grote mannen. Het is het eerste signaal van een gespannen Baskenland, hoewel ik al iets vermoedde. Op de avond van mijn aankomst drukte een te vroeg ontplofte autobom de ramen van mijn hotelkamer naar binnen, en resteerde alleen verbazing over de daarop volgende stilte die over de stad hing. Een geblindeerde bus van de oproerpolitie bewaakt niet ver van het hotel de toegang tot de oude wijk. Een ME'er houdt een traangasgeweer in de aanslag, drie collega's van hem of haar spelen met hun wapenstokken. Hun gezichten zijn verscholen achter skimutsen die alleen gaten ter hoogte van ogen en mond hebben. Het tafereel is bizar. Een moeder met kinderwagen loopt de ME'ers rustig voorbij, een jongen likkend aan een ijsje ook. De volgende dag verlamt een staking in Baskenland een deel van het leven, en ontdek ik hoezeer een onbekende in San Sebastian opvalt. Een busje rijdt me zonder aanleiding klem en ik word omsingeld door vijftien gemaskerde politiefunctionarissen. Ze schermen me met hun plexiglasschilden af van de andere fotografen, die besluiten mij tot het onderwerp van het nieuws bevorderen.

Het valt mee. Slechts twintig minuten is nodig om mijn antecedenten na te trekken. Ik kan alleen de ogen zien van de politieman die me ondervraagt, en in het gat bij zijn mond een niet al te best gebit. Hij is aardig, als de eigenaresse van de modezaak.

De strijd voor een onafhankelijk Baskenland is al ouder dan vandaag, en een nieuwe generatie pleitbezorgers is opgestaan. Een geelharig hippiemeisje somt geduldig de zeven Baskische provincies op, die zich net zo goed ten zuiden als ten noorden van de Pyreneeën bevinden. Mocht Spanje ooit het recht op afscheiding door de Basken erkennen, dan krijgt ook Frankrijk een probleem.

Het hippiemeisje zegt dat ze voor dat doel wil sterven. Ze kijkt vurig. Ze is 19 jaar en vriendelijk als Jon, de 26-jarige woordvoerder van een politieke jongerengroep. Hij zegt dat voor een vrij Baskenland alles geoorloofd is. Inclusief het vermoorden van mensen. Ik maak een vergelijking met Fries nationalisme en Jon is verongelijkt.

Is de Nederlandse staat dan gewelddadig? Heeft Nederland de Friezen ooit verboden hun taal te spreken op straffe van een gevangenisstraf? Het Baskische volk heeft geleden en wil nu gerespecteerd worden, legt Jon uit en vraagt of ik nog een biertje wil. Later wijst hij mij de weg en loopt drie straten voor me om. In de avond herhaalt het tafereel van de ME'ers met de skimutsen zich, maar dan van de andere zijde. In het centrum kalkt een groepje jongeren in Adidas-trainingspakken leuzen op de muren. Ze hebben witte lappen voor hun gezichten. Drie mensen kijken toe en dringen hoffelijk aan dat ik doorloop. Na een fluitje stuift de groep uit elkaar. Een achtervolging door gemaskerde politiemannen in geblindeerde auto's volgt drie seconden later.

Over tien jaar lopen we allemaal met een bivakmuts, voorspelt tekst onder de tekening in de krant. Op de prent staan tientallen zwarte hoofden, met alleen gaten bij de ogen en monden. Het is warm geweest in Madrid, en het is er nagenoeg windstil. Ik adem een teug uitlaatgassen in en de rottige huizen bij het metrostation Cuatro Caminos lijken me beter dan ooit. Toch vriendelijke mensen, die Basken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden