Basken veranderen nooit

In Baskenland begint morgen de campagne voor de immer turbulente deelstaatverkiezingen. Weer lijken de nationalisten te gaan winnen.

Ze zijn niet weg te branden. Al bijna 25 jaar wordt de Baskische autonome regio bestuurd door de Partido Nacionalista Vasco (PNV). En volgens een gisteren verschenen peiling voor de verkiezingen van 17 april blijft de PNV net iets groter dan de socialistische PSOE en de conservatieve Partido Popular.

Voor de meeste West-Europeanen is nationalisme een besmet begrip, maar de PNV heeft er geen moeite mee. Want zo lang de 'Spaanse staat het fundamentele recht van de Basken op zelfbeschikking ontkent', blijft de negentiende-eeuwse ideologie van de xenofobe partij-oprichter Sabino Arana actueel, zo zeggen ze op het PNV-hoofdkwartier in Bilbao.

Nu is er sinds de dood van dictator Franco in 1975 van onderdrukking geen sprake en waarschijnlijk is er niet een regio in Europa die meer bevoegdheden van het centrale gezag wist los te peuteren dan Baskenland. De dreiging van de terreurbeweging Eta, die sinds 1980 bijna 800 mensen vermoordde, hielp de PNV daarbij een handje.

Maar voor regiopresident José Ibarretxe en de zijnen is het nooit genoeg. De verkiezingen gaan vooral over zijn voorstel voor quasi-onafhankelijkheid dat eerder dit jaar door een overweldigende meerderheid in het parlement in Madrid naar de prullenbak werd verwezen.

In het plan-Ibarretxe houdt Madrid alleen de verantwoordelijkheid voor defensie, de douane en monetaire zaken. Het plan voor dit ministaatje zal de Baskische gemeenschap diep verdelen, zo waarschuwden premier Zapatero en oppositieleider Rajoy de Baskische leider.

Volgens sommigen is er nu al sprake van een soort taalzuivering: leraren die geen certificaat halen in het Baskisch -een taal die nog geen 30 procent van de bevolking beheerst- raken hun vaste aanstelling kwijt.

Zapatero is geen democraat beweert Ibarretxe nu, want hij wil niets weten van een referendum over zijn plan. Onzin, zeggen zijn uitdagers Paxti López van de PSOE en María San Gil van de PP. Juist Ibarretxe heeft maling aan de meest elementaire democratische omgangsvormen. Zijn plan is in strijd met de grondwet uit 1978, die de PNV nooit erkende. En wat is er zo democratisch aan heen te walsen over de net iets kleinere niet-nationalistische helft van de bevolking van Baskenland?

Bovendien kan zolang de Eta (die zich inmiddels uitsprak vóór het plan) bestaat van een eerlijke stembusgang nooit sprake zijn.

Ibarretxe heeft geen boodschap aan dit soort overwegingen. Zijn partij stelde zich altijd al ambivalent op ten opzichte van het Eta-geweld. Ibarretxes voorganger Xabier Arzalluz sprak over Etarras vergoelijkend als in wezen goede jongens die van het rechte pad zijn afgeraakt.

Ibarretxe schrikt er niet voor terug bezwaar te maken tegen het verbod op de laatste politieke verschijningsvorm van de Eta, Aukera Gutziak (Alle Opties). Bewijzen zijn er genoeg, maar Ibarretxe bestrijdt glashard dat het 'platform van burgers' Aukera Gutziak een voortzetting is van het in 2003 verboden Batasuna.

Ibarretxe ontving afgelopen weekend de totaal onervaren woordvoeders die Batasuna heeft ingezet om een geloofwaardige indruk te maken. Zijn boodschap aan de radicaal-linkse socialisten die dit keer voor het eerst niet aan verkiezingen mee mogen doen was duidelijk: ik sta aan uw kant, stemt u maar op mij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden