BASISVORMING

Ene Henny (m/v) vindt zichzelf te dik, maar eet liever chips dan brood. Tot zijn of haar moeder daar een stokje voor steekt. Wat moet ik dan voor lekkers eten? vraagt Henny zich verongelijkt af. Aan de scholier die alle lessen verzorging heeft gevolgd de opgave een alternatief hapje te verzinnen.

De gefingeerde brief van Henny is te vinden in het dikke boekwerk, dat de scholen voor voortgezet onderwijs deze week ontvangen. Het instituut voor toetsontwikkeling Cito heeft op verzoek van staatssecretaris Wallage van Onderwijs opgaven opgesteld, bij wijze van voorbeeld, voor de vakken van de basisvorming. Een heleboel van soortgelijke opgaven samen zullen de eindtoetsen vormen, waarmee de basisvorming kan worden afgesloten.

Zou Henny een komkommertje lusten? vraag je je onwillekeurig af bij de voorbeeldopgave voor verzorging, waar scholieren een niet-dikmakend hapje moeten verzinnen. Behalve het bedenken van de versnapering moeten de basisvormingafsluiters het tussendoortje ook bereiden. Daartoe is een boodschappenlijstje en een werkplan nodig.

Voor het klaarmaken van de chipsvervangende snack is een heel lesuur uitgetrokken. Geraspte wortel met rozijnen dan maar? Dat is al weer wat bewerkelijker. Maar welke Henny trekt zoveel tijd uit om de lekkere trek te stillen? Ja, doei, laten de opgave-bedenkers Henny zelf schrijven in een mislukte poging de juiste jongerentoon te treffen in het epistel, waarop de opgave is gebaseerd.

Maar deze opgaven worden nog niet op scholieren losgelaten. Het zijn pas voorbeelden, waarop de scholen nog commentaar kunnen leveren. Het boek bevat wel geslaagde voorbeelden, zoals bij het evenals verzorging nieuwe vak techniek. Een doe-opgave daar vraagt de scholieren een 'container' te ontwerpen die kan dienen ter vervanging van de fietstas van een krantenbezorger.

De voorbeeldopgaven zijn bedoeld om leraren een idee te geven van het avontuur waaraan zij na de zomervakantie met hun leerlingen beginnen als de basisvorming wordt ingevoerd. Hun lessen zouden volledig in het luchtledige hangen als niet enigszins vaststond hoe de resultaten beoordeeld worden. Het losbladige boekwerk vol toetsvoorbeelden geeft tenminste enig houvast, want Tweede en Eerste Kamer mogen de besluitvorming over de vijftien vakken hebben afgerond, het debat over de afsluiting van het geheel suddert nog wat na.

Eigenlijk is tot nu toe vooral bepaald wat de afsluiting niet mag zijn. Namelijk vooral geen eindexamen. Zakken of slagen voor het gemeenschappelijk vakkenpakket wordt dus onmogelijk. Een logisch gevolg van de beslissing de basisvorming onder te brengen in de bestaande schooltypen die allemaal al hun eigen examenprogramma's hebben die gewoon blijven. Twee keer kort na elkaar examen zou teveel van het goede worden.

De overheid gaat zich bar weinig bemoeien met de eindtoetsen. De scholen krijgen, anders dan bij de echte examens, alle vrijheid voor de organisatie. Zij moeten slechts gebruik maken van de toetsen die de overheid beschikbaar stelt in de vorm van een Cito-pakket. Daarnaast mogen zij eigen opgaven toevoegen.

Anders dan bij de examens worden het geen verzegelde enveloppen met voor elke school een afgepast aantal exemplaren van de eindtoets basisvorming. E.J.J. Kremers van het Cito: "Het is de bedoeling dat de scholen alles in enkelvoud ontvangen en zelf voor de vermenigvuldiging zorgen." Dat zal dus wel zwartwit worden. Jammer van de prachtige veelkleurige opgaven zoals het Cito die wel voor de centraal schriftelijke examens kunst bij de expressievakken maakt.

Op welk tijdstip de scholen de basisvormingtoetsen willen afnemen is een van de vele vrijheden. Theoretisch kan het elke maand, wanneer de leraar zijn leerlingen maar rijp acht. Kremers: "De wet geeft scholen de mogelijkheid twee tot vier jaar over het geheel te doen. Eerst dacht iedereen dat vooral havoVWO-scholen met hun snelle leerlingen na twee jaar zouden willen afsluiten, nu horen we steeds vaker dat juist de scholen voor voorbereidend beroepsonderwijs het korte traject zullen kiezen." De gedachte is dat de leerlingen beroepsonderwijs na de twee jaar basisvorming geen tijd meer te verliezen hebben om te gaan werken voor hun echte examen. Dat gaat over maximaal zes vakken en een diploma. Mochten zij van de vijftien vakken basisvorming niet genoeg hebben opgestoken, dan is dat pech, maar het heeft verder geen gevolgen. Zakken voor het echte diploma heeft des te meer consequenties.

Wat er ook gaat gebeuren, voor het Cito en voor Kremers die de coordinatie van de toetsen basisvorming doet, blijft het een verrassing. "Eerst was er nog sprake van adviesdata, maar die zijn nu ook losgelaten. Wij zullen eind 1994 de eerste toetsen leveren. Door de krappe planning kan het niet eerder dan halverwege dat schooljaar. In volgende jaren zullen we de toetsen aan het begin van het schooljaar sturen en dan moeten we naar zien hoe het loopt."

Gezien de vele vrijheden voor het tijdstip van afname, en het leerjaar waarin de basisvorming wordt afgesloten, wordt het voor het Cito niet eenvoudig conclusies te trekken uit de resultaten. Immers, hoe meer lessen gevolgd zijn, hoe hoger de score. Kremers: "We zijn gewend landelijke gemiddelden te berekenen en willen dat toch ook voor de basisvorming doen. We denken dat het wel lukt. Alle scholen moeten net als bij het examen het werk van enkele kandidaten naar ons opsturen."

Eveneens afwijkend van de examens is dat de leraren zelf mogen beslissen wat voldoende en onvoldoende is. Zij krijgen wel een correctievoorschrift, zodat een fout antwoord niet goed mogen rekenen, maar hoe zwaar dat weegt is vrije keuze. In principe kan een score van zestig fout op de ene school 'n dikke zeven opleveren, terwijl de andere hetzelfde aantal missers met een vijf honoreert.

Bij elkaar opgeteld gaat de afsluiting van de basisvorming ruim zeventig lesuren kosten in de opzet van het Cito. Zelfs met het tot 32 lesuren per week uitgebreide rooster redt een school dit pseudo-examen dus niet in twee weken. Nog afgezien van de vraag of het haalbaar is leerlingen constant aan toetsen bloot te stellen. Kremers: "Leraren geven nu ook proefwerken. Die kunnen ze gedeeltelijk achterwege gaan laten en vervangen door de toetsen. We verwachten dat de toetsen geen afzonderlijke periode gaan beslaan, maar dat leraren ze in het gewone programma gaan integreren."

Interessant bij deze toetsen is in hoeverre de opgaven jaarlijks onbekend kunnen blijven bij de scholieren. Wat als een buurjongen van een aanpalende school een maandje eerder wiskunde doet? Kremers: "Waarschijnlijk worden de toetsen niet geheim, maar wel vertrouwelijk. Dat lijkt een subtiel woordenspelletje, maar is waarschijnlijk wel werkbaar als er een publikatieverbod op de opgaven komt." Hij wijst erop dat zelfs een toetsenbank gepland is, waarin alle opgaven basisvorming opgeslagen zijn. "Theoretisch is het denkbaar dat een leerling al die opgaven uit zijn hoofd gaat zitten leren, maar is dat zo verschrikkelijk? Dan heeft 'ie ondertussen wel heel veel van de basisvorming opgestoken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden