Basisloon, het Finse vangnet

aanpak werkloosheid | In Nederland sleept de discussie zich al jaren voort, maar in Finland doen ze het gewoon: een landelijk experiment met een basisinkomen.

ANNE GRIETJE FRANSSEN

In Zwitserland stemde de bevolking het idee weg per referendum, de Britse regering zag er uiteindelijk ook niks in, in Canada bleef het project beperkt tot een enkele gemeente, in Nederland sleept de discussie zich al jaren voort. Maar in Finland doen ze het gewoon: een landelijk experiment met het basisinkomen. Kela, de Finse sociale-zekerheidsinstantie, selecteerde 2000 Finnen uit de poel werkloze burgers tussen de 25 en 58. Woonplaats en achtergrond deden er niet toe: de deelnemers variëren van failliete houtbewerkers uit het noorden tot ontslagen ICT'ers in Helsinki.

Vorige week stond het eerste arbeidsonafhankelijke salaris op hun rekening. 560 euro, vrij te besteden, en zonder verplichte tegenprestaties of stapels in te vullen formulieren. Het bedrag vervangt eventuele andere uitkeringen. Dat is tevens een van de voornaamste oogmerken van de Finse proef: niet het vooruitzicht van een socialistische utopie, maar afrekenen met het bureaucratische gehannes.

In Finland zijn bijstandsgerechtigden verplicht elke maand opnieuw hun uitkering aan te vragen. Ze moeten per dag aangeven of ze gewerkt hebben of niet, hoeveel ze precies verdienden, of ze daar ook bewijs van hebben. De aanmelding kost uren, en de verwerking net zo goed.

Daarbij hoopt de Finse regering de werkloosheid terug te dringen. Die ligt op dit moment op 8,1 procent. Niet dat het met dit experiment ineens banen regent, zegt Marjukka Turunen, hoofd van de juridische afdeling van Kela. Maar het huidige sociale vangnet steekt zo in elkaar, dat bijstandsgerechtigden er vaak qua inkomsten op achteruitgaan als ze besluiten deeltijds te werken.

Door een bijbaan lopen ze het risico hun uitkering gedeeltelijk of volledig te verliezen. "Het basisinkomen geeft een stimulans op zoek te gaan naar werk, ook als dit maar tijdelijk of slechtbetaald is", zegt Turunen. Het geld dat de deelnemers bijverdienen verandert, anders dan bij een uitkering, niks aan het basisloon dat Kela overmaakt.

Pleitbezorgers van een universeel basisinkomen staan sceptisch tegenover de opzet van het Finse experiment. Een basisinkomen, zeggen zij, moet voor iedereen beschikbaar zijn, niet uitsluitend voor de werkloze bevolking.

Bovendien, vindt André Coelho, redacteur van het Basic Income Earth Network: de maandelijkse uitkering is te laag. Volgens hem is 800 euro het uiterste minimum, wil het experiment een eerlijke kans van slagen hebben. Met alles onder dat inkomen blijft het sappelen, terwijl stabiliteit en zekerheid juist de kernwaarden zijn van het basisloonprincipe.

Turunen ziet dat anders. Zij denkt dat burgers passief worden als ze elke maand zo'n groot bedrag krijgen toegestopt. "We willen de proefpersonen niet overcompenseren. Het basisinkomen dat we nu uitbetalen is ongeveer even hoog als een reguliere uitkering. Dat doen we met een reden: deelnemers die werkloos thuiszitten, gaan er nauwelijks op vooruit, maar diegenen die nu een bijbaan vinden, hebben ineens aanzienlijk meer te besteden."

Het experiment duurt twee jaar en kost 20 miljoen euro. Het onderzoek, zegt Turunen, gebeurt pas naderhand, zodat de participanten hun gedrag niet gaan aanpassen aan tussentijdse vragenlijsten. Pas na die twee jaar beoordeelt de Finse regering of ze de proef met het basisinkomen willen uitbreiden.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden