'Basisinkomen' - het klinkt weer actueel

GroenLinks grijpt in economische crisis terug op oude waarden

"Ik kom nog uit de jaren zestig", zei een bezoeker van een GroenLinks-bijeenkomst in Den Bosch vorige week. "Veel van toen is nu hartstikke actueel. Ik noem maar iets: het basisinkomen."

Het woord is al jaren niet meer gevallen. Het ruikt ook zó naar stencilmachine en geitenwollen sok, dat GroenLinks-leden het wat voorzichtig opperen, fluisteren bijna. Basisinkomen. Ooit was het een ideaal van de Politieke Partij Radikalen, één van de voorlopers van GroenLinks. Uit dat nest komt GroenLinks-partijleider Bram van Ojik ook. Sterker nog: in de jaren tachtig schreef hij als medewerker op het wetenschappelijk instituut van die partij er een gedegen boekje over. Hij heeft zijn kasten al binnenstebuiten gekeerd, maar zelfs Van Ojik zelf heeft dat werkje op enig moment toch weggedaan.

Nu zoekt hij het weer. Want opeens hoort hij het weer overal: van partijleden in Leeuwarden, Den Bosch, Amsterdam.

Van Ojik bezocht de leden op zoek naar een nieuwe visie op werk en sociale zekerheid. Een 'open debat' ging hij met ze aan. Dat was immers een van de aanbevelingen van de commissie die de verkiezingsnederlaag evalueerde. Maar tegelijk verandert de wereld zo snel, dat een nieuwe visie geen interne partij-aangelegenheid meer is. De werkloosheid stijgt. En dan opeens is, op welke partij-bijeenkomst je ook komt, nergens meer te merken dat GroenLinks tot voor kort verdeeld was in een liberale en een meer links-conservatieve vleugel.

Het gaat nu om banen en rechten. En daar horen woorden bij die de generatie-Van Ojik al eerder gebruikte. Uitbuiting, zegt hij als hij de leden vertelt over zijn bezoek aan PostNL, Daar zag hij hoe honderden - voornamelijk allochtone - vrouwen post sorteren, voor een schijntje. Rechten hebben ze niet. "Die vrouwen zijn flexwerkers", vertelt Van Ojik. Hij schrok van de omstandigheden waaronder zij werken. Dat is wel iets anders dan de opgewekte creatieve zelfstandigen die hij doorgaans tegen komt. Deze contracten leveren niet genoeg geld op om van te leven.

Hij vertelt erover op druk bezochte bijeenkomsten. Tachtig GroenLinksers in Leeuwarden, zestig in Den Bosch, tegen de honderd in Amsterdam. "De trend is dat mensen met goede banen worden vervangen door mensen die volledig rechteloos zijn. De grens tussen insiders en outsiders vervaagt", zegt Van Ojik, verwijzend naar het laatste verkiezingsprogramma van zijn partij. Toen dacht de partij nog vooral aan het versterken van de rechten van mensen met een tijdelijk contract.

Van Ojik wil nu verder gaan. "De rechten waar een individu nu aanspraak op kan maken zijn gekoppeld aan een arbeidscontract. Dat hebben zoveel mensen niet. Je zou die rechten moeten koppelen aan de burger. Die kant moet je uit."

Je hoeft van Ojik niet uit te leggen dat zoiets niet van vandaag op morgen geregeld zal zijn. Daarom denkt hij nu op twee sporen: één voor de lange, en één voor de korte termijn. Op die korte termijn moet vooral de werkgelegenheid worden aangejaagd. Dus als in Amsterdam iemand vraagt om een banenplan, weet Van Ojik wel iets: woningisolatie. Van Ojik: "In de jaren dertig werd hier in Amsterdam een bos aangelegd door werklozen. Nu is er veel werkloosheid in de bouw. Als die mensen allemaal onze woningen gaan isoleren, slaan we twee vliegen in één klap."

Het verbaast hem dat de regering nog niets in die richting voorstelt. Geen arbeidstijdverkorting, ook daar vraagt iedere zaal waar hij verschijnt om, en geen banenplannen.

"Het verhaal is steeds dat de werkgelegenheid wel weer aantrekt. Door de vergrijzing komen er op termijn veel banen vrij. Dat zou eerst in 2013 gebeuren, toen in 2015, ik geloof dat het moment nu op 2018 ligt. Die prognoses zouden weleens niet kunnen kloppen."

In september is hij hierover uitgedacht. Dan verschijnt zijn nieuwe visie in essay-vorm. Het einddoel heeft hij helder voor zich. "We moeten toe naar een ontspannen samenleving. Die zin heb ik niet zelf bedacht, die staat in ons beginselprogramma uit 2008. Dat is een wervend perspectief. dat spreekt mensen hartstikke aan."

Jaren woedde er een discussie in GroenLinks: was de partij nu juist voor- of tegenstander van een flexibeler arbeidsmarkt? Dit najaar denkt partijleider Bram van Ojik het pleit te beslechten met een essay. De leden hoor je er al niet meer over.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden