Barsten in Trumps biblebelt

Aanhangers van Donald Trump bidden voor aanvang van een campagnebijeenkomst in de race om het Amerikaanse presidentschap in Florida, augustus 2016.  Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication
Aanhangers van Donald Trump bidden voor aanvang van een campagnebijeenkomst in de race om het Amerikaanse presidentschap in Florida, augustus 2016.Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

De orthodox-protestantse evangelicals hielpen Donald Trump het Witte Huis in, en de meesten lijken nog geen spijt te hebben. Toch rommelt het in hun grootste kerkgenootschap.

Robin de Wever

Donald Trump mag dan historisch lage waarderingscijfers hebben, bij de meeste witte evangelicals kan hij nog steeds weinig verkeerd doen. In zijn eerste honderd dagen in het Witte Huis heeft hij veel bereikt, oordeelde 71 procent van hen eind april in een peiling door de Washington Post en nieuwszender ABC.

De nieuwe president is 'eerlijk en geloofwaardig', vindt ruim twee derde. Met zijn oordeelsvermogen is volgens hen eveneens weinig mis. Ook daarover is 71 procent enthousiast. Eerdere peilingen wezen in dezelfde richting.

Toch rommelt het. Want een aantal leiders van de conventie van zuidelijke baptisten, het grootste protestantse kerkgenootschap en de thuisbasis van 15 miljoen veelal witte evangelicals, deelt het enthousiasme over de nieuwe president niet. Twee van haar meest prominente leiders moeten nu uitleggen waarom ze het vorig jaar nodig vonden om keer op keer Trump te bekritiseren.

Directeur politieke zaken Russell Moore ging toen vol op het orgel. Trump, toen nog niet verkozen, was een 'veelvuldige vreemdganger die geen spijt heeft dat hij twee echtgenotes heeft verlaten voor andere vrouwen' en een 'vleesgeworden bumpersticker', oordeelde Moore. Trump mocht dan een Republikein zijn, hij belichaamde het zedenverval 'waar wij conservatieven al zo lang voor waarschuwen'.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Russell Moore Beeld ERLC
Russell MooreBeeld ERLC

Moreel afvoerputje

Hij was moral sewage, een moreel afvoerputje. Enzovoort. Moore werd bijgestaan door de directeur van de predikantenopleiding van de zuidelijke baptisten, de populaire auteur en radiocommentator Albert Mohler. Trump haalde 'de ondergrens van morele geloofwaardigheid' niet eens, vond die.

Dapper misschien, maar niet wat de achterban wilde horen. In Amerikaanse media haalden voorgangers en andere prominenten de afgelopen maanden fel naar Moore uit. "De zuidelijke baptisten betalen Moore om zich door hem te laten beledigen", vond voormalig Republikeins presidentskandidaat en pastor Mike Huckabee.

De tirades tegen Trump kunnen betekenen dat 'we in Washington niet meer kunnen meepraten', somberde een andere voorganger, Brad Whitt uit Georgia. Begin dit jaar dreigden zo'n 100 van de 46.000 lidkerken hun afdracht aan het landelijk politiek bureau stil te leggen als Moore niet zou vertrekken als directeur.

Trumps perspectief

Zo ver kwam het uiteindelijk niet, maar het protest lijkt wel effect te sorteren. Moore, die voorheen nog wekelijks op tv was, geeft nu nauwelijks nog interviews. De politieke tak van het kerkgenootschap, waarvan Moore de directeur is, laat zich nauwelijks nog uit over het beleid van de nieuwe president.

Hetzelfde geldt voor commentator en seminarie-directeur Mohler. Die geeft op zijn blog en op christelijke radio nog dagelijks 'bijbels' commentaar op het nieuws en heeft het nog volop over politiek. Maar felle kritiek op Trump en diens geschiktheid als president, daaraan waagt hij zich niet meer.

Op grote rechtse evangelical-nieuwssites als ChristianPost vallen nauwelijks nog onvertogen woorden als het om de president gaat. Op christelijke praatradio wordt het politieke nieuws consequent bekeken vanuit Trumps perspectief. Chagrijn over hoe Barack Obama het land kapotmaakte, heeft er plaatsgemaakt voor optimisme.

Al was het maar omdat Trump bereid lijkt om maatregelen te treffen tegen abortus en vóór christelijk onderwijs en weigerambtenaren. Grote conservatieve lobbygroepen staan klaar om op die thema's overwinningen te incasseren. Overwinningen waarop ze de afgelopen jaren, in een steeds seculierder en progressiever wordend Amerika, niet meer durfden hopen.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Donald Trump Beeld EPA
Donald TrumpBeeld EPA

Generatiebreuk

Dat er zo'n gat gaapt tussen kerkleiding en kerkvolk is geen toeval, meent Matthew Wilson, politicoloog en evangelical-kenner Matthew Wilson van Southern Methodist University in Dallas. Types als Russell Moore, zegt hij, die vind je tegenwoordig in kerken door het hele land. "Trumps verkiezing legde bloot wat zich de afgelopen jaren onder het oppervlak al aftekende: een scheiding der geesten."

De richtingenstrijd tussen de leiding van de kerk en de volgelingen lijkt zich te ontwikkelen tot een breuk tussen generaties, waarbij vooral jongeren de meer vooruitstrevende kerkleiding steunen. Moore gaf een stem aan de jongere, progressievere generatie. Die was tijdens de campagne zeer zichtbaar, op blogs en opiniestukken en sociale media. Maar hij heeft zich vergist in de grote zwijgende groep vooral oudere evangelicals die toch warme gevoelens hadden voor Trump.

Deze evangelicals die trouw Republikeins stemmen, verzetten zich fel tegen abortus en homo-emancipatie en tegen de ontkerstening van de samenleving, zegt Wilson. "Hun kinderen - de huidige tieners, twintigers en dertigers - staan er heel anders in. Milder. Teruggrijpen naar een Amerika waarin het christendom de dienst uitmaakte, doen die jongere evangelicals niet. Dat Amerika hebben ze nooit gekend. In iemand als Moore is die breuk duidelijk te zien: hij staat tussen die twee generaties in, en dat zorgt voor frictie."

Onderzoeken toonden de afgelopen jaren al aan: die nieuwe lichting evangelicals heeft veel minder moeite met bijvoorbeeld het homohuwelijk en hecht waarde aan thema's die de generatie van hun ouders te links vindt, zoals klimaatverandering, vluchtelingenzorg en politiegeweld tegen zwarte burgers. Uit die onderzoeken blijkt ook dat die nieuwe lichting niet uitgesproken links is, maar jonge evangelicals zijn wel kritischer over de Republikeinse partij.

Van de babyboomer-evangelicals noemt 70 procent zich 'religieus conservatief' of 'religieus gematigd', becijferde onderzoeksbureau PRRI onlangs. Onder millennials is dat 55 procent. Slechts 17 procent van hen noemt zich 'religieus conservatief'. "Politiek vinden ze sowieso minder belangrijk dan hun ouders", zegt Wilson.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Donald Trump Beeld EPA
Donald TrumpBeeld EPA

Een ruk naar links

Dat de progressieve minderheid aan invloed wint, werd zichtbaar in februari. Toen keerden ruim honderd prominente evangelicals, onder wie zuidelijke baptisten, zich tegen Trumps inreis- en imigratieverbod voor moslimlanden. Op dat moment bleek uit peilingen dat hun meeste geloofsgenoten dat verbod wel toejuichten.

Ook de landelijke kerkleiding zelf gaat af en toe in tegen haar achterban. Vorig jaar bijvoorbeeld, toen ze in weerwil van zo ongeveer alle Republikeinse presidentskandidaten haar lidkerken opriep om ruimhartig vluchtelingen op te vangen.

Een biblebelt die een ruk naar links maakt, zou het echt? Wilson: "Niet op de korte termijn. De enorme steun voor Trump maakt duidelijk dat de oudere, rechtse generatie nog steeds de toon zet. Maar als de huidige trends doorzetten, wordt de band tussen evangelicals en de Republikeinse partij wel veel minder nauw."

Dat de zuidelijke baptisten ruimte geven aan iemand als Moore, bewijst wat Wilson betreft dat ze beseffen dat de tijden veranderen. "Veranderingen als deze komen geleidelijk, maar door Trump staan de verhoudingen nu ineens op scherp."

De leiding van de zuidelijke baptisten had die botsing kunnen zien aankomen, merkte de baptistische historicus Nathan Finn laatst al fijntjes op in de Washington Post. "Als je één stap voor zuidelijke baptisten uit marcheert, ben je een leider. Loop je twee stappen voor hen uit, dan ben je een profeet. Maar drie stappen? Dan ben je een doelwit."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden