Barsten in de glazen kathedraal

Het rommelt in de Crystal Cathedral, bekend van het wereldwijd bekeken ’Hour of Power’. Medewerkers zijn ontslagen, gebouwen staan te koop. Vanwege de crisis, luidt de officiële verklaring. Maar op de achtergrond speelt een hoogoplopende familievete.

Emiel Hakkenes

Ronald Keener ziet zichzelf nog zitten: op de derde stoel van de derde rij rechts van het podium. Veertien jaar geleden is het nu, die dag in de Crystal Cathedral van dominee Robert H. Schuller in Garden Grove, Californië. „Ik was betoverd”, zegt Keener, inmiddels een zestiger. „Ik was teleurgesteld geraakt in mijn eigen kerk. Schuller schudde mij door elkaar, en sindsdien ben ik een ander mens.”

De Crystal Cathedral is de oudste ’televisiekerk’ van de Verenigde Staten en het decor van het wekelijkse ’Hour of Power’ dat in tientallen landen, waaronder Nederland, wordt uitgezonden. De afgelopen jaren was het Keeners geestelijke thuishaven. Maar nu voelt hij zich er niet prettig meer. Ontwikkelingen in de kerk van de afgelopen twee, drie jaar noemt Keener – hoofdredacteur van het tijdschrift Church Executive – ’verontrustend’. Het toppunt werd afgelopen zaterdag bereikt. Toen kregen ouderlingen van de Crystal Cathedral te horen dat de kerk een nieuwe weg zal inslaan, met een ’senior pastor’ die géén familie mag zijn van Robert Schuller, de man om wie alles vijftig jaar lang draaide. Ook bleek de kristallen kathedraal er financieel slecht voor te staan, reden om gebouwen en grond te verkopen.

Wat is er aan de hand? En hoe heeft het zover kunnen komen?

Robert Harold Schuller (1926, van Nederlandse komaf) stichtte op verzoek van de Reformed Church of America in 1955 een nieuwe kerk in het stadje Garden Grove in Californië, zo’n 45 kilometer van Los Angeles. Na enkele jaren oogstte hij succes met preken die het goede in de mens benadrukken. Of, zoals zijn eigen website stelt: „De preken van (...) Schuller bestaan uit een mix van psychologie en theologie en bevatten vriendelijke, bemoedigende woorden die de kijkers ervan proberen te doordringen dat ze waardevol zijn in Gods ogen. Zo worden mensen die het niet meer zien zitten, opgeroepen tot zelfrespect, tot ’positief denken’ en van daaruit tot positieve daden.”

In 1977 gaf Schuller opdracht tot de bouw van de Crystal Cathedral, een grote glazen kerk met drieduizend zitplaatsen. Vanaf de voltooiing in 1980 wordt het wekelijkse ’Hour of Power’ hier opgenomen en uitgezonden van Korea tot Australië, en van Engeland tot Oezbekistan.

Kerk en televisieprogramma groeiden uit tot een familiebedrijf, waar Schullers zoon en dochters en hun partners in meewerkten, hoewel de oude Robert (’Big Bob’) altijd het laatste woord hield. Langzaam stoomde Schuller zijn zoon Robert Anthony (’RAS’) klaar om hem op te volgen. Na jaren een eigen gemeente te hebben geleid, mocht de zoon in 2006 zijn vader opvolgen als ’senior pastor’ van de Crystal Cathedral en gezicht van ’Hour of Power’.

Tot zover niets aan de hand. Maar ’Big Bob’ leek er moeite mee te hebben om vijftig jaar levenswerk los te laten. Zoals zijn voormalige rechterhand, executive pastor Glenn DeMaster, het eens formuleerde: „Hij zegt vaak dat de kerk zijn zesde kind is.”

Diezelfde DeMaster liet doorschemeren dat ’RAS’ weinig andere keus had dan zijn vader op te volgen. „Er is besloten dat hij de Crystal Cathedral zal leiden.”

Daarbij verzamelde Schuller junior een groepje geestverwanten om zich heen: dominee Jim Poit kreeg als nieuwe executive pastor de dagelijkse leiding, zijn vrouw Linda werd verantwoordelijk voor het kinderwerk. En naar het voorbeeld van zijn vader gaf Schuller zijn vrouw een plaats in de kerkleiding.

Maar Donna Schuller bleek een ander mens dan haar schoonmoeder Arvella. „Lang hebben mensen gedacht dat ik Arvella’s rol zou overnemen”, zei Donna Schuller voorjaar 2007. „Zij produceerde ’Hour of Power’, maar ik heb moeten zeggen: nee, nee, dat ga ik niet doen. God heeft mij andere gaven gegeven.” Donna noemt zichzelf ’meer een persoon van ideeën’. „Ik denk dat ik een goede ambassadeur van de kerk ben omdat ik zo enthousiast kan zijn.”

Ook theologisch sloeg de tweede generatie Schullers een iets andere weg in. Waar de preken van ’Big Bob’ een sterk psychologische inslag hadden en lichtjes op de Bijbel leunden, was dat bij Robert Anthony precies andersom.

Bovendien, zei Jim Poit afgelopen zomer, mocht de kerk wel wat meer oog krijgen voor de naaste omgeving. „We worden gezien als een heel rijke kerk, met een enorm gebouw. De kerk begon omdat Robert Schuller zo begaan was met de mensen hier in de buurt. Er zijn verhalen bekend van hoe hij van deur tot deur ging om de mensen uit te nodigen voor de kerk. Na zoveel jaren van televisiediensten zijn we dat uit het oog verloren. De vraag is nu: hoe kunnen we er weer voor zorgen dat de mensen in de buurt weten dat wij er zijn voor hen?”

Zo nu en dan meldde de oude Schuller zich bij Poit. „Hij belt me soms. Dan zegt hij: ’We moeten even lunchen’. Ik zat een keer wat te rommelen met een van zijn lievelingsprojecten, en toen maakte hij me heel duidelijk wat hij daarvan vond. Toen zei ik: ’Dr. Schuller, ik weet hoe u het zou doen, maar de kerk is niet meer zo tevreden over het project, er zijn bijna geen vrijwilligers meer voor, dus wilt u mij de vrijheid geven er een beetje aan te prutsen?’”

Die vrijheid bleek van korte duur, en het afgelopen jaar ontstonden er barsten in de glazen kathedraal. Sinds oktober mag Robert A. Schuller niet meer voorgaan in de diensten van ’Hour of Power’. In november bracht de Crystal Cathedral een verklaring naar buiten dat Schuller junior vanwege ’verschillen in inzicht’ en ’in goed overleg’ had besloten zijn functie neer te leggen. Zijn vader verscheen op de kansel van ’Hour of Power’ en zei: „We geloven dat deze kerk en de uitzendingen op televisie nog jaren, ja eeuwen, zullen bestaan. Maar één naam of één gezicht volstaat daarbij niet.”

Met andere woorden: voortaan zullen allerlei prominente predikanten preken in de Crystal Cathedral. Een van de eersten in dat rijtje, de lutheraan Walt Kallestad, wist al te melden dat dit besluit Gods zegen heeft. „Zijn hart is vol vreugde om de nieuwe koers van Hour of Power.”

Robert Anthony wordt voorlopig vervangen door een interim-pastor die, zo werd zaterdag bekendgemaakt, een nieuwe senior pastor moet zoeken. Eentje die níet Schuller heet.

Op de website van ’Hour of Power’ regent het reacties. De teneur van de meeste is dat kijkers juist erg tevreden waren over de preken van Robert A. en dat Schuller senior moet beseffen dat zijn tijd geweest is. Enkele kijkers dreigen hun donaties aan de kerk stop te zetten.

Dat zou de Crystal Cathedral erg slecht uitkomen. Een woordvoerder ontkent desgevraagd dat de kerk op een faillissement afstevent, maar bevestigt dat er gebouwen en grond te koop staan. „De kredietcrisis treft ook ons. Onze kosten zijn gestegen terwijl de inkomsten gelijk gebleven zijn.” Ironisch genoeg hoort een van de gebouwen die met de bijbehorende grond verkocht wordt bij een project dat begin jaren tachtig werd gesticht door Robert Anthony.

Trouwe kerkganger Ronald Keener ziet dat alles met lede ogen aan. „Je kon er op wachten. De Crystal Cathedral stond de afgelopen jaren maar beperkt open voor verandering, er waren financiële problemen en er gebeurde nauwelijks iets zonder de toestemming van Schuller senior. Dat is vragen om moeilijkheden.”

Het nieuwe ’format’ met verschillende sprekers ziet Keener niet zitten. „Zo bereik je echt de jongere generaties niet, die hebben behoefte aan een vast gezicht, een personality. In 1955 was Schuller innovatief. Dat is de Crystal Cathedral al lang niet meer.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden