Bankroet dreigt voor bedrijven

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Er is niets aan de hand met president Soeharto: hij leeft en is zelfs niet ziek, heet het in Jakarta. Maar ondanks deze verzekering heerst er paniek in de Indonesische hoofdstad. En daar is alle reden toe.

'President moest lachen om bericht over zijn overlijden', kopte gisteren de Indonesische krant Kompas. In een artikel in de Internet-editie meldde minister van staat Moerdiono dat hij president Soeharto dinsdag glimlachend en wel thuis had aangetroffen. En ook de kinderen van het staatshoofd riepen in koor dat Pak Harto met zijn cucus (kleinkinderen) speelde om bij te komen van zijn vermoeiende reizen.

Maar de gezondverklaring van het staatshoofd kon de geruchtenstroom over ziektes en een ziekenhuisopname niet stoppen, en de koersval van de Indonesische roepie niet stuiten. En dus kwam Moerdiono gisteren met een nieuw bericht: Soeharto zal volgende week naar Kuala Lumpur vliegen om daar het verjaardagsfeestje van de Asean mee te vieren. De organisatie van Aziatische landen bestaat 30 jaar.

Maar ook dat zorgde niet voor een waardestijging van de roepie. De nationale munt was dinsdag met tien procent gekelderd (4600 tegen een dollar) na geruchten uit Tokio en Singapore dat het Indonesische staatshoofd zwaar ziek was, en misschien zelfs dood. De munt veerde even op na Moerdiono's positieve berichten. De daling zette gisteren echter voort naar 4700 tegen een dollar, een historisch dieptepunt en een halvering van de waarde vergeleken met deze zomer.

De paniek op de wisselmarkten en de beurs in Jakarta bracht onmiddellijk de commentatoren in beweging. De nervositeit wijten zij, net als vorig jaar zomer toen Soeharto werd behandeld in een Duits ziekenhuis, aan het ontbreken van een opvolger.

De 76-jarige president heeft zich beschikbaar gesteld voor een nieuwe ambtstermijn, zijn zevende, die volgend jaar maart zou moeten ingaan. Maar wie het roer over zal nemen als hij die datum niet haalt, weet niemand. “De president is als een banjan-boom”, aldus een van de commentatoren, “die laat ook niet toe dat er onder hem iets groeit.”

Soeharto staat daarmee vrijwel alleen in de regio. In Maleisië bijvoorbeeld heeft premier Mahathir Mohamad (71) een soepele machtswisseling voorbereid door zijn vice-premier, Anwar Ibrahim, aan te wijzen als zijn opvolger. In Singapore maakte de ijzeren Lee Kuan Yew al plaats voor Goh Chok Tong.

Een van de scenario's in Jakarta is dat Soeharto volgend jaar maart met het aanwijzen van een vice-president een machtsoverdracht voorbereidt. Hij zou dan steeds meer staatszaken overlaten aan zijn plaatsvervanger en na een jaar of twee, drie definitief terugtreden.

Maar sommigen schromen niet de huidige situatie in Indonesië te vergelijken met die van Soekarno, voor diens ondergang in 1965. Na een periode van grote economische malaise en sociale en politieke spanningen werd Soekarno ten val gebracht. Soeharto greep de macht en liet zich in '67 installeren als president.

De huidige toestand van de economie valt niet te vergelijken met de ellende tijdens de nadagen van Soekarno's regime. Maar dat de situatie buitengewoon zorgelijk is, staat buiten kijf. De Indonesische econonoom Kwik Kian Gie herinnerde begin deze week aan de radeloosheid van de Indonesische regering toen de roepie in oktober daalde naar 4000 roepie voor een dollar. Het IMF werd te hulp geroepen, en een miljardenakkoord gesloten om de economie te redden.

De regering kwam met een pakket maatregelen, sloot banken en leek vastbesloten de crisis te bezweren. De roepie kroop omhoog. Maar wat te denken nu de munt vijf weken later weer door de 4000-grens is geschoten, zo vroeg de steun en toeverlaat van oppositieleidster Megawati zich af.

De vele vragen over het aanpakken van de economische malaise zijn minstens zo fnuikend voor de koers van de roepie als de twijfels over de gezondheidstoestand van president Soeharto. De drie zaken samen zijn goed voor forse paniek.

Als de roepie op de huidige koers blijft, dreigt een bankroet voor tal van Indonesische bedrijven. Een van de ondernemingen in moeilijkheden is de Indonesische luchtvaartmaatschappij Garuda. Het staatsbedrijf dat samenwerkt met KLM verkeert al langer in crisis, maar dreigt nu te bezwijken onder haar schuldenlast van 2 miljard gulden.

Garuda moet zeker een half miljard gulden aan bezittingen verkopen, anders gaat de maatschappij failliet, waarschuwde de Indonesische minister van Transport Haryanto Dhanutirto. Bovendien zouden 4000 personeelsleden een andere baan moeten zoeken.

Massawerkloosheid en een stijging van de voedselprijzen door de droogte kunnen voor grote sociale onrust gaan zorgen. Abdurrachman Wahid, leider van de 30 miljoen leden tellende Indonesische moslimorganisatie Nahdlatul Ulama, waarschuwde daarvoor vorige week in deze krant. Hij voorspelde dat Soeharto een warm voorjaar tegemoet gaat.

Redenen genoeg voor de Indonesische president te tonen wie de touwtjes in handen heeft. Of tenminste te laten zien dat hij er nog is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden