Bankenunie EU: het is erop of eronder

Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem wil dat het nog dit jaar tot een eerste akkoord komt

CHRISTOPH SCHMIDT

VILNIUS - De eurocrisis mag dan wat geluwd zijn, voor de Europese ministers van financiën breken drie spannende maanden aan. De politieke druk is groot om voor het einde van het jaar een doorbraak te bereiken in de opbouw van een bankenunie.

Zo'n unie moet voorkomen dat noodlijdende banken ook nationale overheden in financiële problemen brengen, zoals de afgelopen jaren in tal van EU-lidstaten is gebeurd, van Griekenland tot Nederland.

Een informele ministerstop vrijdag en zaterdag in Vilnius - hoofdstad van de huidige EU-voorzitter Litouwen - bracht geen besluiten, maar wel veel verbaal en juridisch vuurwerk, en een voorbode voor een hete herfst. Wat aan de oevers van de Neris begon als een vrijblijvende brainstormsessie over de volgende stap in de bankenunie, eindigde in een fundamenteel meningsverschil langs gekende Duits-Franse breuklijnen.

Aan de bankenunie wordt al ruim een jaar gebouwd. De eerste van de grofweg drie pijlers staat sinds donderdag stevig in de grond, na het jawoord door het Europees Parlement. Dat zijn de afspraken over centraal toezicht door de Europese Centrale Bank (ECB), die deze taak over een jaar van alle nationale centrale banken moet overnemen. In de aanlooptijd wordt de financiële gezondheid van de grootste 130 banken doorgelicht, waaronder de vier Nederlandse grootbanken.

Stap twee is ingewikkelder. Voor het geval er weer een bank in de problemen komt, moet er straks een Europese autoriteit zijn die beslist over een herstructurering of eventueel opdoeken van die bank. Die autoriteit moet ook beschikken over een pot met geld, 55 miljard euro, bijeengebracht door de Europese banken.

De hoge kosten van bankreddingen of -afwikkelingen worden voortaan betaald door de sector zelf, niet door belastingbetalers. Dat is het idee.

De discussies draaien om de macht, de rechtsbasis en het geld. Want wie bepaalt straks in alle objectiviteit of een problematische bank in bijvoorbeeld Spanje gered wordt? En is het terecht dat Duitse of Nederlandse banken daaraan meebetalen, via dat fonds van 55 miljard?

In Vilnius spraken de ministers voor het eerst over een voorstel van de Franse eurocommissaris Barnier (interne markt) uit juli. Daarin schuift hij de Europese Commissie zelf naar voren als de bewuste autoriteit die zwakke banken mag sluiten. Menigeen fronste de eurosceptische wenkbrauwen: de Commissie die zichzelf als autoriteit aanwijst? Is dit een nieuwe machtsgreep van Brussel?

Barnier en zijn staf moesten in Vilnius de blaren op hun tong praten om uit te leggen dat dit niet het geval is, sterker nog, dat de Commissie helemaal niet gelukkig is met deze taakuitbreiding. Maar er is geen alternatief. Volgens EU-regels mag er geen apart agentschap komen voor zo'n belangrijke taak. De ECB valt af, want die kan niet de dubbelrol spelen van onafhankelijk toezichthouder én bewindvoerder over reorganisatie of faillissement. De Europese Raad is als vergaarbak van nationale belangen ook niet aan de orde. "Als iemand een beter idee heeft, hoor ik het graag", zei Barnier.

Zo mogelijk nog fundamenteler zijn de bezwaren van Duitsland tegen de rechtsbasis van dit bankenunie-onderdeel. Minister Schäuble vindt dit element zo'n cruciale uitbreiding van Europese macht dat er een verdragswijziging nodig is. Dat is een riskante en ingrijpende procedure die per lidstaat moet worden geratificeerd en die jaren kan duren.

Daar tegenover staan juristen van zowel Commissie, Raad als ECB, die zeggen dat de bankenunie prima past in het kader van bestaande EU-wetten.

Duitsland is de felste tegenstander, maar volgens een EU-diplomaat hebben meer landen juridische bedenkingen, waaronder Groot-Brittannië, Spanje en Zweden. Daar tegenover staan onder meer Frankrijk, Italië, Nederland en Portugal, die haast willen maken.

"Het is belangrijk dat we ons aan het afgesproken tijdschema houden", zei minister Dijsselbloem, die in Vilnius een aparte informele bijeenkomst van de eurogroep voorzat.

Dijsselbloem wil dat er vóór de jaarwisseling een akkoord ligt in de Europese Raad. Alleen dan kan de kwestie nog in behandeling worden genomen door het zittende Europees Parlement, dat in het voorjaar met verkiezingsreces gaat. Later dat jaar komt er ook een nieuwe Europese Commissie, met ongewisse bestuurlijke gevolgen. "Als het eind december niet is gelukt, verdwijnt de vaart uit de bankenunie", waarschuwde de EU-diplomaat.

En dan hebben de ministers en centralebank-presidenten het nog niet eens gehad over de beoogde derde pijler van de bankenunie: een Europees garantiedepositostelsel. Daarmee zal elk banktegoed tot 100.000 euro gegarandeerd zijn, in en door de EU als geheel. Het idee is zeker nog niet dood, zei ECB-vicepresident Vítor Constâncio, maar er zijn nu even andere prioriteiten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden