Hypotheekrente

Banken deden aan prijsdiscriminatie bij hypotheken

Banken brachten in 2014 en 2015 bestaande klanten hogere rentetarieven in rekening dan nieuwe huizenkopers.Beeld ANP

Een verbod op prijsdiscriminatie weerhield banken er niet van om hypotheken voor verschillende tarieven aan de man te brengen, blijkt uit onderzoek.

Banken rekenden bestaande klanten in 2014 en 2015 een hogere hypotheekrente dan nieuwe huizenkopers. Dat is in strijd met het wettelijk verbod op prijsdiscriminatie. De toezichthouder is daarop alerter geworden.

Bij een gemiddelde hypotheek van 150.000 euro ging het grofweg om een tientje per maand, blijkt uit onderzoek van Jurre Thiel, die hier dinsdag op promoveert aan de Vrije Universiteit.

Het verbod op prijsdiscriminatie stamt uit 2013, op aanraden van de Nederlandse Mededingingsautoriteit. Die observeerde dat klanten min of meer gevangen zaten bij de bank waar ze hun hypotheek hadden afgesloten. Die lening verlengen de meeste mensen na tien jaar, en bij dat verlengingsmoment is er keus: dat kan bij de huidige bank of bij een concurrent. Maar overstappen naar een andere bank brengt kosten mee. Opnieuw taxeren, advies inwinnen, notariskosten: voor een gemiddeld huishouden bedraagt dat volgens Thiel al snel 3500 euro.

Dus konden banken een hogere rente rekenen aan hun huidige klanten die willen verlengen. Puur omdat die toch niet snel overstappen door de bijkomende kosten daarvan. Uit Thiels onderzoek blijkt dat consumenten die hun hypotheek bij hun eigen bank verlengden, in 2011 gemiddeld 348 euro per jaar meer moesten betalen dan overstappers of nieuwe klanten.

Banken gaan minder opzichtig te werk

Het verbod moest daar een eind aan maken, de praktijk was iets weerbarstiger. Tegenover die jaarlijkse 348 euro aan hypotheekrente betaalden bestaande klanten in 2014 ‘nog maar’ 70 euro extra. In 2015 was dat 167 euro. Dat weet Thiel te achterhalen met individuele huishoudgegevens van De Nederlandsche Bank. Zijn onderzoek gaat niet verder dan 2015, dus hij kan niet zeggen hoe het de afgelopen jaren met die discriminatie gesteld is.

Banken gingen in de jaren na het verbod wat minder opzichtig te werk. Thiel: “Bijvoorbeeld door korting te geven aan consumenten van wie de hypotheekakte snel bij de notaris passeert. Maar dat scenario gaat alleen op voor mensen die nieuw zijn als klant.”

Dit soort praktijken ontging ook de Autoriteit Financiële Markt (AFM) niet, die hier toezicht op moet houden. In 2015 schreef de AFM dat hypotheekverstrekkers de nieuwe wetgeving onderschrijven, maar dat er ‘nog verbetering nodig is in de naleving van de regels’. In het kort komt het hierop neer: alle vormen van voordeel die nieuwe klanten krijgen aangeboden, moeten óók beschikbaar zijn voor mensen die hun lening willen verlengen.

Bestaande klanten moeten actief worden geïnformeerd over voordeelacties

Een ander voorbeeld is het aanbieden van korting in combinatie met een ander product van de bank, een betaalrekening bijvoorbeeld. Dat mag alleen als de bestaande klanten die dat product ook al hebben afgenomen, ook korting krijgen. De waakhond verwacht daarbij ook dat bestaande klanten actief op dit soort acties worden gewezen.

Omdat de AFM sinds 2015 strenger toeziet op dit soort praktijken, verwacht Thiel dat het inmiddels beter zal gaan (al heeft hij daar dus geen cijfers van). De toezichthouder zelf ook niet, laat een woordvoerder weten. Maar ze zegt geen concrete signalen te hebben dat aanbieders zich niet aan de regels houden.

Thiel concludeert dat het nieuwe beleid in het algemeen wel degelijk effect heeft gehad. “De markt is concurrerender geworden, waardoor consumenten lagere rentes betalen dan vóór 2013.”

Aantal hypotheekaanvragen op recordhoogte

Nooit eerder waren er zoveel hypotheekaanvragen als vorig jaar. Het aantal steeg met 10 procent ten opzichte van 2018. Volgens hypotheekregistratienetwerk HDN komt dit vooral door een explosieve groei van het aantal oversluitingen en tweede hypotheken. HDN telde bijna 430.000 hypotheekaanvragen, goed voor een bedrag van ruim 106 miljard euro. Mensen die hun hypotheek wilden oversluiten, konden profiteren van de lage rente. Jonge starters op de woningmarkt zaten duidelijk nog in een lastige positie. Ten opzichte van 2018 daalde het aantal aanvragen uit deze groep met 11 procent. Het totaal aantal aanvragen voor de aankoop van een woning ging licht vooruit. Daar constateerde het registratienetwerk een plus van bijna 3 procent.

Lees ook:

Aflossingsvrije hypotheek drijft ouderen in het nauw

Aflossingsvrije hypotheken waren lange tijd erg populair, maar drijven nu een grote groep ouderen financieel in het nauw. Kleiner wonen is vaak geen oplossing. 

Nederlanders hebben meer te besteden, en dat geld gaat vooral op aan de hypotheek

Nederlanders hebben meer geld te besteden. Dat gaat vooral naar extra aflossingen op hun hypotheek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden