Bang voor verlies van welvaart, ook op Kreta

Mijn man en ik brengen de feestdagen door in een afgelegen huis op Kreta. Vraag me niet waarom, het is weer eens iets anders. We hebben een fraai uitzicht op een baai en twee bergachtige kapen. De dichtstbijzijnde dorpjes zijn in winterslaap, totdat het zomerseizoen weer aanbreekt.

Kreta is prachtig. Economisch drijft het op landbouw en toerisme. Helaas hebben Barbie en Jokertje van 'Oh, oh Cherso' een wat eenzijdig beeld geschapen van de Kretenzische gastvrijheid. Er is zoveel meer dan zuipen en feesten. Het eiland ziet er welvarend uit. De huizen en wegen zijn goed onderhouden, ook in de bergen. Dat is het resultaat van hard werken en jaren van voorspoed. Kreta draagt voor een belangrijk deel bij aan de Griekse economie. Het hoeft dus niet te verbazen dat er stemmen opgaan voor onafhankelijkheid. Waarom zouden ze het arme en corrupte vasteland moeten onderhouden? Goede vraag. Hoe ver gaat solidariteit? Wie is nog 'eigen'?

Natuurlijk is de crisis ook hier zichtbaar. Veel winkels en restaurants zijn gesloten, sommige voor de winter, andere voorgoed. De belastingen zijn fors verhoogd, de lonen verlaagd, de pensioenen afgeknepen. De Kretenzer drinkt misschien nog met zijn vrienden een kop koffie in het kafeneion, maar eten in de taverna - hoe goedkoop het ook is - doet hij niet meer.

In de winkels is geen overvloed zoals bij ons, waar druiven uit Chili en boontjes uit Kenia worden aangevoerd, en waar exquise kant-en-klaarmaaltijden tot het 'staple food' van de gemiddelde Nederlander worden gerekend. Hier liggen uitsluitend landbouwproducten van eigen bodem in de schappen. Geen spoor van luxelekkernijen, voor niemand. Hoewel die eenvoud een teken is van armoede, vind ik het toch een verademing. Dit is waar het leven om draait: brood, kaas, tomaten, uien en een vers visje.

Onderweg hierheen stapten we in Athene af bij een vriendin die daar al bijna vijftig jaar woont en Griekse is met de Grieken. Het pensioen van haar man is met 70 procent gekort. Ze klagen niet. Doorbijten, naar elkaar omkijken en wachten tot het beter wordt. Van de politiek verwachten ze niet veel heil. Er wordt voornamelijk ruzie gemaakt over alles. Extreem-links en extreem-rechts winnen veel aanhang en staan elkaar naar het leven. Wilders en Roemer zijn watjes daarbij vergeleken. Het trio Pechtold, Slob en Van der Staaij is er helaas ondenkbaar.

Op Kreta kijkt men met zorg naar het vasteland. Daarheen stroomt hun winst, hun welvaart. Het is dezelfde blik als die Noord-Europa werpt op Zuid-Europa, de Randstad op Oost-Groningen, Noord-Italië op het Zuiden, het is de blik die de 'hardwerkende Nederlander' op bijstandstrekkers werpt. De blik van achterdocht en wantrouwen.

In sommige gevallen is dat wantrouwen terecht. Misbruik is de achterkant van de medaille die solidariteit heet. Naarmate de informatie daarover toegankelijker wordt, is het moeilijker onbekommerd solidair te zijn. Maar zoals de arme in de ogen van de rijke al snel een uitvreter is, is de rijke in de ogen van de arme een graaiende egoïst.

Talent en geluk zijn niet gelijk verdeeld. Vrijheid, gelijkheid en broederschap zijn geen werkelijkheid, maar een onmogelijke utopie. De rijke heeft de macht. Dat schept verplichtingen, al was het alleen maar uit welbegrepen eigenbelang. De noodzaak regels voor de solidariteit af te spreken en te handhaven leidt ertoe dat de rijke bepaalt hoe de arme moet leven: braaf en spaarzaam, terwijl hij zelf niet zelden met geld smijt. De meeste armen leven al braaf en spaarzaam, die kunnen het paternalisme van de rijken missen als kiespijn. Voor sommigen is het moeilijk de verleidingen van het goede leven te weerstaan. Ze menen er recht op te hebben. Gelijkheid, nietwaar? Zo werkt het niet. Daar zit de pijn. Maar wie door het toeval slecht is bedeeld, wordt niet gelukkiger van jaloezie en rancune tegen het lot.

De overheid, nationaal en Europees, dient de brug te zijn, de intermediair, het voorbeeld van spaarzame en verdelende rechtvaardigheid. Griekenland is de komende zes maanden voorzitter van de Europese Unie. In 2003 hebben ze gesmeten met geld. Ze zullen het dit keer sober houden.

Het is ze geraden, anders scheidt Kreta zich af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden