Bang voor skinheads en politie

reportage De hooligans die Ewa en Neresh aanvielen zijn kennissen van de politie

BIALYSTOK - "We leven als gevangenen", zegt Neresh. Zijn vrouw Ewa en hij gaan het huis niet meer uit zonder politiebegeleiding. "Ik ben bang dat ik word aangevallen." Ewa laat het halletje zien. De muren zijn zwartgeblakerd. "De vlammen kwamen onder de deur door. We werden opgeschrikt door een zware steen die tegen het keukenraam werd gesmeten. Daarna roken we het vuur."

Het begon zo romantisch. Liefde op het eerste gezicht in Londen, een sprookjesachtig huwelijk bij zijn familie in India en vervolgens naar haar familie om een bestaan op te bouwen in Polen. "Ik ben hier nog geen twee maanden", verzucht Neresh. "Ik dacht dat Polen een goed land was. Nu ben ik bang."

In het trapportaal herinnert niets meer aan de aanslag. Het ruikt er naar verse verf. En dat is wat de stad Bialystok het liefst doet: verf erover. Zoals de officier van justitie het op televisie zei: "Ruchtbaarheid geven aan dit soort zaken kan nieuwe brandstichtingen veroorzaken."

Ewa en Neresh zijn niet van plan stil te zitten. Ewa: "Hier tegenover is een aanslag gepleegd op een Tsjetsjeense familie. Die hebben zich stilgehouden. Daarna waren wij aan de beurt."

De afgelopen twee jaar werden in Bialystok vijf keer woningen van buitenlanders aangestoken. Volgens de Poolse regering, kwam maar liefst een derde van de racistisch gemotiveerde aanslagen het afgelopen jaar op het conto van Podlasie, de regio van Bialystok in het noord-oosten van Polen. Het varieert van het schenden van synagoge's tot bedreigingen met messen.

Waarom juist hier? "Het komt overal in Polen voor", zegt Rafal Pankowski van de stichting Nigdy Wi¿cej (Nooit Meer), dat een 'bruinboek' uitgeeft, waarin racistische incidenten chronologisch worden vastgelegd. "In Bialystok en omgeving is het vroegere multiculturele karakter van Polen enigzins bewaard. Andere culturen zijn zichtbaar en dus ook de problemen."

De grootste minderheid - volgens de officiële cijfers zo'n 38.000 zielen - is de Wit-Russische. "Over het algemeen leven we in harmonie" zegt Tomasz Sulima van het Wit-Russisch-talige tijdschrift Czasopis. "Af en toe verschijnt er op een muur 'Ruski won' (Russen oprotten), maar het zijn alleen kleine incidenten."

Voorwaarde is wel dat de minderheid de rooms-katholieke, Poolse meerderheid niet 'provoceert'. Sulima geeft een voorbeeld: "Als je met vijftien man naar een café gaat en Wit-Russisch praat, krijg je waarschijnlijk problemen". Waarschijnlijk, want niemand probeert het uit. Wit-Russen hebben geleerd het hoofd te laten hangen. "Wit-Russisch is de taal van thuis."

De afgelopen jaren is het racisme toegenomen, bevestigt Jakub Medek, reporter bij de lokale afdeling van de krant Gazeta Wyborcza. Het doet hem denken aan wat hij zag tijdens de Balkanoorlogen: "Bij een overval op een orthodox klooster werden fruitbomen gekapt en bijenkorven verwoest. Zo breek je symbolisch de aanwezigheid van de andere bevolkingsgroep af". De aanslagen bij Bialystok worden volgens hem zorgvuldig gepland. "Hoe kun je anders ongezien in een stadje als Punsk zoveel Litouwse opschriften overschilderen?"

Van overheidswege maakt men zich zorgen over de xenofobie. "Het multiculturele karakter is een van de grootste attracties van onze regio", zegt Joanna Gawel namens het provinciebestuur: "Wit-Russen, Litouwers, Oekraïners, Joden, Tataren." En ook in Warschau maakt men zich zorgen. De minister van binnenlandse zaken kwam hoogstpersoonlijk op bezoek bij Ewa en Neresh. Hij bezwoer dat de daders worden gepakt.

Neresh heeft er een hard hoofd in. "We hebben nog niets gehoord over de voortgang van het onderzoek." Dat terwijl de politie naar eigen zeggen aanwijzingen heeft: DNA, een kledingstuk en "elektronische sporen". Bovendien is het een publiek geheim dat de verdachten moeten worden gezocht onder de 'Kinderen van Bialystok', de fans van de lokale voetbalclub.

Het is echter ook een publiek geheim dat agenten en hooligans elkaar persoonlijk kennen. "De skinheads van Bialystok zijn geworteld in diverse beroepsgroepen en verontrustend verbonden met het publieke leven", citeerde de krant Wyborcza premier Donald Tusk.

"Ze kennen elkaar", weet ook Neresh. "Een van de agenten zei dat we maar beter direct konden vertrekken." Dat is het jonge stel niet van plan. "Ik heb een verblijfsvergunning voor twee jaar", zegt Neresh vastberaden. "We wachten op de uitslag van het onderzoek."

'We creëren een leger dat in Polen orde op zaken gaat stellen'
"Wij gebruiken bij voorkeur geen fysiek geweld en brandstichting, maar we vinden wel dat de demografische tekorten niet mogen worden aangevuld met mensen die ons cultureel vreemd zijn", zegt Adam Andruszkiewicz, leider van de Pan-Poolse jeugd in Bialystok. De Pan-Poolse jeugd is een van de twee organisaties die afgelopen jaar de Nationale Beweging (RN) oprichtte. Deze beroept zich op de vooroorlogse politicus Roman Dmowski, een antisemiet en bewonderaar van het fascisme. Als grote vijand gelden 'multiculturalisme', liberalisme en alles wat links is. "Het is óf zij, óf wij. Dit is oorlog", verklaarde de leider van de Pan-Poolse jeugd afgelopen weekeinde op het congres van de Nationale Beweging. Het grote voorbeeld is de Hongaarse organisatie Jobbik. Een andere RN-leider: "We creëren een leger zonder uniformen dat in Polen orde op zaken gaat stellen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden